Chân dung Mojtaba Khamenei - tân Lãnh tụ tối cao kín tiếng của Iran

Sự kiện này đánh dấu một bước ngoặt lớn, bởi đây là lần đầu tiên kể từ sau Cách mạng Hồi giáo năm 1979, quyền lực tối cao tại Iran được chuyển giao theo hình thức "cha truyền con nối". Quyết định này được đưa ra trong bối cảnh quốc gia này đang đối mặt với những thách thức an ninh nghiêm trọng từ chiến sự với Mỹ và Israel.

Theo thông báo từ Hội đồng Chuyên gia, 88 thành viên của cơ quan này đã không ngần ngại trong quá trình lựa chọn lãnh tụ mới, bất chấp những "hành động gây hấn tàn bạo của kẻ thù". Mặc dù ông Mojtaba, 56 tuổi, vốn được coi là một "ngôi sao đang lên" trong giới giáo sĩ, nhưng ông lại là một nhân vật khá kín tiếng, hiếm khi xuất hiện trước công chúng và hầu như không để lại dấu ấn qua các bài giảng hay phát biểu chính trị. Trên thực tế, nhiều người dân Iran thậm chí còn chưa từng nghe giọng nói của tân Lãnh tụ.

Sinh năm 1969 tại Mashhad, ông Mojtaba là con thứ hai trong gia đình có sáu người con của ông Ali Khamenei. Dấu ấn quân sự của ông bắt đầu từ năm 17 tuổi khi gia nhập tiểu đoàn Habib thuộc Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) và tham chiến trong cuộc chiến Iran - Iraq. Sau khi cha ông trở thành Lãnh tụ Tối cao vào năm 1989, ảnh hưởng của Mojtaba bắt đầu lan tỏa trong bộ máy quyền lực. Dù chỉ giữ cấp bậc hojjatoleslam - một bậc tầm trung trong hệ thống giáo sĩ dòng Shiite, ông được giới quan sát ví như "người gác cổng" cho cha mình, tham gia từ việc điều phối nội bộ đến các quyết định nhân sự then chốt.

Sự nghiệp của ông Mojtaba không thiếu những tranh cãi. Từ cuộc bầu cử năm 2005, ông từng bị cáo buộc can thiệp vào kết quả bầu cử để hỗ trợ ông Mahmoud Ahmadinejad, một cáo buộc mà ông đã bác bỏ. Tuy nhiên, những đồn đoán về ảnh hưởng sâu rộng của ông trong IRGC và lực lượng dân quân Basij chưa bao giờ dứt. Giới phân tích cho rằng, dù vắng bóng trên mặt trận ngoại giao công khai, ông Mojtaba đã âm thầm điều phối chính sách khu vực của Iran tại các quốc gia như Syria, Iraq, Lebanon và Yemen.

Việc lựa chọn ông Mojtaba, một ứng viên không quá nổi bật và thiếu bề dày kinh nghiệm trong chính quyền, đã khiến Hội đồng Chuyên gia mất hơn một tuần để đưa ra quyết định, quãng thời gian dài hơn đáng kể so với một ngày bầu ông Khamenei vào năm 1989. Dù vậy, ông Mojtaba nhận được sự ủng hộ mạnh mẽ từ quân đội và IRGC. Trong giai đoạn khủng hoảng, IRGC ưu tiên sự ổn định bộ máy và tính chính danh; đối với họ, việc kế tục trực tiếp từ cố lãnh tụ giúp hệ thống tránh được sự chia rẽ và xáo trộn.

Giờ đây, khi chính thức nắm giữ vị trí có quyền lực chính trị và tôn giáo cao nhất Iran, ông Mojtaba đang đối mặt với những lựa chọn khó khăn. Ông có thể chọn giữ vững lập trường cứng rắn, tăng cường sức ép bất đối xứng thông qua tên lửa, máy bay không người lái và các lực lượng ủy nhiệm. Hoặc, ông có thể chọn bước lùi để đàm phán, chấp nhận những nhượng bộ lớn để giảm bớt áp lực từ bên ngoài. Mọi quyết định của vị tân lãnh tụ đều đang chịu áp lực lớn từ bên ngoài, khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố tân lãnh tụ Iran "phải được Mỹ phê chuẩn", trong khi Israel đã từng đe dọa tiêu diệt bất kỳ ai kế nhiệm vị trí này.