Vì sao nhiều lãnh đạo xã ở Thanh Hóa mong muốn tiếp tục sáp nhập xã, phường?

Tuy nhiên, tại không ít địa phương, đội ngũ cán bộ cơ sở vẫn đang trăn trở trước bài toán phát triển kinh tế. Việc thiếu hụt không gian và quỹ đất đủ lớn để hấp dẫn các nhà đầu tư đang trở thành nút thắt, khiến nhiều bí thư xã kiến nghị cần tiếp tục thực hiện chủ trương sáp nhập, mở rộng địa giới hành chính.

Áp lực tìm kiếm động lực bứt phá sau sáp nhập

Thực tế sau khi hợp nhất, nhiều địa phương đang rơi vào tình trạng "bình mới nhưng rượu chưa hoàn toàn mới" khi dư địa tăng trưởng bị bó hẹp. Điển hình như xã Tống Sơn – đơn vị mới được thành lập dựa trên cơ sở sáp nhập thị trấn Hà Lĩnh cùng ba xã Hà Tiến, Hà Tân và Hà Sơn. Sau khi về chung một nhà, xã sở hữu diện tích gần 70 km² và quy mô dân số gần 28.000 người. Dù quy mô tăng lên, song phần lớn diện tích lại là đất rừng, đất nông nghiệp hoặc nằm trong các khu vực quy hoạch ổn định, khiến dư địa để kiến tạo các bước đột phá mới không còn lại bao nhiêu.

Bên cạnh câu chuyện tư liệu sản xuất, hạ tầng công vụ cũng đối mặt với nhiều bất cập. Do chưa có cơ sở vật chất đồng bộ, bộ máy chính quyền xã Tống Sơn hiện vẫn phải tận dụng lại các trụ sở cũ. Việc Đảng ủy, UBND cùng các tổ chức đoàn thể phải làm việc rải rác ở nhiều địa điểm khác nhau đã gây ra không ít trở ngại cho công tác điều hành nội bộ, đồng thời làm giảm tính thuận tiện khi người dân đến giải quyết thủ tục hành chính.

Theo chia sẻ từ các nhà quản lý địa phương, dòng vốn của doanh nghiệp thường chỉ đổ vào những khu vực có hạ tầng đồng bộ, giao thông kết nối thuận lợi và đặc biệt là phải có quỹ đất đủ rộng để mở rộng sản xuất khi cần thiết. Trong khi đó, nhiều xã sau sáp nhập vẫn chịu cảnh địa hình bị chia cắt, thiếu vắng các trục giao thông chiến lược hoặc khan hiếm mặt bằng sạch cho các dự án lớn.

Một lãnh đạo xã thẳng thắn nhìn nhận, nếu việc sáp nhập chỉ dừng lại ở góc độ cơ học trên bản đồ hành chính mà không kiến tạo được một không gian kinh tế đủ lớn để tổ chức lại sản xuất, quy hoạch đô thị, phát triển nông nghiệp công nghệ cao hay hình thành các khu công nghiệp, dịch vụ, logistics thì giá trị của việc hợp nhất chưa được phát huy trọn vẹn. Ranh giới hành chính quá nhỏ sẽ khiến quy hoạch bị xé lẻ, nguồn lực phân tán và triệt tiêu khả năng liên kết phát triển.

Khát vọng mở rộng không gian, đón sóng đầu tư lớn

Với quy mô là địa phương có số lượng đơn vị hành chính cấp xã lớn thứ hai cả nước, Thanh Hóa đang phải đối mặt với tình trạng nhiều xã quá nhỏ, dẫn đến nguồn lực bị phân mảnh, gây khó khăn cho việc bố trí cán bộ lẫn thu hút đầu tư. Từ thực tế sau một năm sơ kết mô hình chính quyền hai cấp, Thanh Hóa đã chủ động kiến nghị Trung ương tiếp tục cho phép địa phương sắp xếp lại các đơn vị hành chính cấp xã.

Dưới góc nhìn của người trong cuộc, trao đổi với VietNamNet, ông Lê Văn Dậu, Bí thư Đảng ủy xã Hà Trung, khẳng định việc tiếp tục sáp nhập là giải pháp căn cơ để xử lý triệt để bài toán quy hoạch và tạo dựng các quỹ đất tập trung. Ông Dậu chỉ ra một thực tế khách quan: nhiều dự án hạ tầng hay khu công nghiệp khi triển khai thường bị nghẽn lại do vướng ranh giới hành chính giữa các xã. 

Một dự án đi qua quá nhiều địa bàn sẽ phát sinh hàng loạt rắc rối liên quan đến giải phóng mặt bằng, khó thống nhất quy hoạch và đồng bộ hóa khâu thực hiện. Khi quy mô xã đủ lớn, có sự nhất quán về dân cư, đất đai và hạ tầng, địa phương sẽ nắm thế chủ động để quy hoạch các khu vực tập trung đón dòng vốn quy mô lớn.

Đồng ý với quan điểm này, ông Nguyễn Xuân Dũng, Bí thư Đảng ủy xã Tống Sơn, đặt dòng suy nghĩ vào tầm quan trọng của việc kiến tạo các cực tăng trưởng mới. Ông Dũng phân tích, các nhà đầu tư lớn hiện nay đặt ra tiêu chuẩn rất khắt khe về quỹ đất, tính kết nối giao thông và sự nhất quán trong thủ tục hành chính. Đây lại là những điểm nghẽn mà các xã quy mô nhỏ khó lòng đáp ứng, dẫn đến việc bỏ lỡ các dự án lớn về công nghiệp, dịch vụ logistics hay nông nghiệp công nghệ cao.

Để hướng tới mục tiêu tăng trưởng cao trong giai đoạn tiếp theo, ông Dũng cho rằng các địa phương bắt buộc phải mở rộng không gian phát triển, thay vì chấp nhận sự phát triển manh mún, nhỏ lẻ theo từng đơn vị cũ. Một trung tâm logistics hay một khu công nghiệp muốn hoạt động hiệu quả thì điều kiện tiên quyết là phải có diện tích đủ lớn và hạ tầng đồng bộ. Nếu địa giới hành chính tiếp tục bị chia nhỏ, quy hoạch sẽ rơi vào cảnh thiếu liên kết và đánh mất sức hút đối với các nhà đầu tư.