Cơ hội lịch sử đưa "Vua phương Bắc" Andy Burnham chạm tay vào chiếc ghế Thủ tướng Anh

Chính trường Vương quốc Anh vừa trải qua một cơn địa chấn lớn khi Thủ tướng Keir Starmer tuyên bố từ chức vào ngày 22/6 dưới áp lực bủa vây từ nội bộ. Dù từng giành chiến thắng áp đảo trước ông Rishi Sunak của đảng Bảo thủ vào năm 2024 để đưa Công đảng trở lại nắm quyền sau hơn một thập kỷ, uy tín của ông Starmer đã sụp đổ nhanh chóng sau chưa đầy hai năm. Trong bối cảnh tỷ lệ ủng hộ các đảng đối thủ như Reform UK và đảng Xanh tăng vọt, Công đảng buộc phải tìm kiếm một vị thuyền trưởng mới để ngăn chặn đà suy thoái.

Trong thế cờ hiểm nghèo đó, cựu thị trưởng vùng Đại Manchester — Andy Burnham — đã chính thức xác nhận ra tranh cử vị trí người đứng đầu chính phủ. Trước đó chỉ vài ngày, ông Burnham đã giành chiến thắng vang dội tại cuộc bầu cử bổ sung ở Makerfield, đánh bại hoàn toàn ứng viên đảng Reform UK nhằm dọn đường trở lại nghị viện. Dù chưa kịp nhậm chức nghị sĩ để thách thức ông Starmer như kế hoạch ban đầu, Burnham hiện đã trở thành ứng viên duy nhất tính đến trưa ngày 22/6, sau khi nhận được sự ủng hộ từ cả đối thủ tiềm năng là cựu bộ trưởng y tế Wes Streeting.

Theo lộ trình do ông Starmer đề xuất, quy trình nhận đề cử bầu lãnh đạo mới sẽ bắt đầu từ ngày 9/7 và kéo dài đến khi nghị viện bước vào kỳ nghỉ hè sau đó một tuần. "Ưu tiên hàng đầu của chúng ta là phải đồng lòng đưa đất nước trở lại vị thế mà tất cả đều mong muốn", ông Burnham khẳng định trên mạng xã hội.

Andy Burnham từ lâu đã âm thầm vươn lên thành một trong những chính trị gia được lòng dân nhất đảo quốc sương mù nhờ sức hút cá nhân đặc biệt. Mặc dù luôn tự nhận mình là người "ngoài cuộc" đối với chính trường London, thực tế ông lại có một sự nghiệp lập pháp dày dặn: làm nghiên cứu viên nghị viện từ năm 24 tuổi, trở thành cố vấn đặc biệt năm 28 tuổi và đắc cử nghị sĩ ở tuổi 31. Suốt 16 năm tại vị, ông từng cống hiến cho cả hai chính phủ của thủ tướng Tony Blair và Gordon Brown, thăng tiến đến chức bộ trưởng y tế trước khi nếm mùi thất bại trong các cuộc đua giành ghế lãnh đạo Công đảng năm 2010 và 2015.

Bước ngoặt lớn đến vào năm 2017 khi ông đắc cử thị trưởng Manchester. Quyết định này giúp Burnham đứng ngoài cuộc nội chiến bè phái làm xao nhãng Công đảng suốt giai đoạn ông Jeremy Corbyn nắm quyền cũng như thời kỳ ông Starmer đưa đảng về phía trung dung. Trên cương vị thị trưởng, ông ghi dấu ấn đậm nét khi quyết liệt đấu tranh chống lại sự bất bình đẳng của hố sâu "chia rẽ Bắc - Nam" — nơi miền Bắc chịu cảnh suy thoái kéo dài hậu phi công nghiệp hóa, đối lập với sự thịnh vượng dựa vào tài chính, công nghệ của miền Nam.

Bằng việc thúc đẩy kinh tế vùng Đại Manchester tăng trưởng mạnh mẽ, cải thiện mạng lưới giao thông công cộng và khởi động chương trình xây dựng nhà ở quy mô lớn, ông đã được người dân yêu mến đặt biệt danh "Vua phương Bắc". Dù một số lời hứa tham vọng như chấm dứt nạn vô gia cư vào năm 2020 không thể hoàn thành, ông vẫn xây dựng thành công hình ảnh một nhà lãnh đạo vùng mang phong cách thống đốc Mỹ, luôn tập trung vào những thay đổi thiết thực cho cuộc sống của người dân.

Bên cạnh cơ hội lịch sử, thách thức chờ đợi ông Burnham phía trước là vô cùng khắc nghiệt khi ngân sách quốc gia eo hẹp và bối cảnh chính trị đất nước bị chia rẽ sâu sắc. Để giành lấy niềm tin của cử tri, ông Burnham đã phải khéo léo điều chỉnh các lập trường chính trị nhạy cảm nhằm tiếp cận tầng lớp lao động truyền thống tại Makerfield mà không làm mất lòng tệp cử tri tiến bộ ở các thành phố lớn.

Về vấn đề nhập cư, ông đã dịch chuyển quan điểm khi ủng hộ kế hoạch chấm dứt tư cách tị nạn vĩnh viễn của Bộ trưởng Nội vụ Shabana Mahmood và rút lại lời kêu gọi cấp phúc lợi cho người nhập cư chưa có tư cách cư trú ổn định. Ông cũng bớt khắt khe hơn với các quy tắc tài khóa trói buộc chi tiêu chính phủ và tìm cách giảm nhẹ phát biểu hồi tháng 9/2025 của chính mình về việc muốn thấy Anh tái gia nhập Liên minh châu Âu (EU).

Tuy nhiên, rào cản lớn nhất của Burnham là kinh nghiệm đối ngoại, quốc phòng và an ninh quốc gia gần như bằng không, do sự nghiệp của ông trước nay phần lớn chỉ xoay quanh các vấn đề nội địa. Giáo sư chính trị Jon Tonge từ Đại học Liverpool nhận định: "Ông ấy từng là một thị trưởng rất thành công, nhưng đây là một bước tiến khổng lồ, giống như bước thẳng từ một giải đấu nhỏ lên sân chơi lớn vậy".

Dẫu vậy, đối với những người ủng hộ, khả năng kết nối mạnh mẽ với nhóm cử tri bình dân chính là vũ khí tối thượng của Burnham. Dù phải gánh vác lại một nền kinh tế trì trệ từng làm suy yếu người tiền nhiệm, "Vua phương Bắc" vẫn nắm giữ một lợi thế cốt lõi độc nhất: ông là một chính trị gia rất khó để ghét.