Các hãng tàu lớn vẫn "dè chừng" chưa dám qua eo biển Hormuz dù Mỹ - Iran đạt thỏa thuận

Cánh cửa giao thương qua eo biển Hormuz — huyết mạch hàng hải quan trọng bậc nhất thế giới, nơi chiếm tới một phần năm nguồn cung dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng toàn cầu — đang đứng trước cơ hội mở cửa trở lại sau những chuyển biến ngoại giao mang tính lịch sử giữa Mỹ và Iran. 

Tuy nhiên, trái ngược với bầu không khí lạc quan từ giới chính trị, các tập đoàn vận tải biển lớn trên thế giới lại phản ứng bằng thái độ hoài nghi và sự cẩn trọng cao độ. Họ khẳng định sẽ không mạo hiểm đưa tài sản và con người đi qua vùng biển này cho đến khi có những bảo chứng an ninh thực chất trên thực địa.

Mới đây, Tổng thống Mỹ Donald Trump thông báo đã hoàn tất thỏa thuận với Iran nhằm chấm dứt cuộc xung đột bắt đầu từ cuối tháng 2 với các cuộc không kích của liên quân Mỹ - Israel. Biên bản ghi nhớ hiểu biết đã chính thức được hai bên ký kết trực tuyến, và một lễ ký kết trực tiếp dự kiến sẽ diễn ra tại Thụy Sĩ. 

Theo các điều khoản được tiết lộ, thỏa thuận yêu cầu chấm dứt ngay lập tức mọi hoạt động giao tranh trên các mặt trận, bao gồm cả Li Băng, đồng thời Mỹ phải gỡ bỏ lệnh phong tỏa hàng hải đối với các cảng của Iran. Nhà lãnh đạo Mỹ khẳng định eo biển Hormuz sẽ sớm mở cửa trở lại hoàn toàn miễn phí, và thậm chí ông còn chia sẻ trên mạng xã hội Truth Social rằng các tàu chở đầy dầu đã bắt đầu rời eo biển để di chuyển an toàn dọc theo tuyến đường phía Nam.

Dẫu vậy, những tuyên bố này vẫn chưa đủ sức thuyết phục các đại gia ngành vận tải biển. Ông Jotaro Tamura, giám đốc điều hành của Mitsui O.S.K. Lines — một trong ba đại gia vận tải biển lớn nhất Nhật Bản với đội tàu hơn 900 chiếc — khẳng định thỏa thuận trên giấy tờ là chưa đủ. 

Theo ông Tamura, điều mà các chủ tàu cần là những cam kết này phải được chuyển hóa cụ thể vào thực tế tại eo biển Hormuz để mang lại cảm giác an toàn thực sự. Nhìn lại những trải nghiệm căng thẳng trong vài tháng qua khi chuỗi cung ứng các mặt hàng chiến lược như dầu mỏ, nhôm và urê bị đình trệ, đại diện hãng tàu Nhật Bản dự đoán quá trình khôi phục lòng tin này sẽ phải mất ít nhất vài tuần hoặc cả tháng.

Nỗi lo ngại của các hãng tàu hoàn toàn có cơ sở khi các chuyên gia an ninh hàng hải cảnh báo về mối đe dọa tiềm tàng từ thủy lôi dưới lòng biển. Ông Jakob Larsen, giám đốc an toàn và an ninh của Hiệp hội Chủ tàu BIMCO, phân tích rằng việc phát hiện và vô hiệu hóa thủy lôi là một quy trình cực kỳ phức tạp, đòi hỏi các năng lực quân sự chuyên biệt như tàu rà phá thủy lôi, trực thăng và thiết bị điều khiển từ xa. Đáng ngại hơn, ngay cả khi tuyến đường thủy đã được dọn sạch, nguy cơ nó bị rải thủy lôi trở lại trong thời gian ngắn là hoàn toàn có thể xảy ra.

Bên cạnh rủi ro từ vũ khí ẩn mình dưới nước, tổ chức BIMCO cũng chỉ ra rằng các tuyên bố hiện tại từ cả Washington và Tehran vẫn còn quá mơ hồ. Thỏa thuận chưa hề làm rõ các vấn đề cốt lõi như việc thiết lập tuyến hàng hải an toàn, lịch trình di chuyển cụ thể cho tàu thuyền, cơ chế phối hợp với lực lượng hải quân các nước, cũng như các phương án ứng phó khi xảy ra tình huống khẩn cấp. Chính vì những khoảng trống pháp lý và an ninh này, các ông lớn ngành tàu biển chọn giải pháp tiếp tục chờ đợi thay vì mạo hiểm băng qua eo biển ngay lập tức.