Cảnh báo ma túy thế hệ mới mang vỏ bọc “nước vui”, “đồ chill”, “đồ ăn tiệc”

Theo ThS-Dược sĩ Nguyễn Huy Phúc, Trưởng Khoa Dược - Bệnh viện Đa khoa Minh Anh TPHCM, khái niệm về ma túy hiện nay đã thay đổi căn bản so với hình dung trước đây của nhiều người. Nếu trước kia, ma túy thường gắn liền với hình ảnh kim tiêm, những con hẻm tối tăm hay các chất cổ điển như heroin, cocain, thì nay thị trường ma túy đã xuất hiện hàng loạt chất tổng hợp mới với hình thức tinh vi hơn nhiều.

Bên cạnh các loại ma túy quen thuộc như methamphetamine (ma túy đá), MDMA hay ketamine, hiện nay còn xuất hiện nhóm chất hướng thần thế hệ mới mà quốc tế gọi là “New Psychoactive Substances” (NPS). Đây là những chất có khả năng tác động mạnh lên hệ thần kinh trung ương, gây biến đổi tâm lý, cảm xúc và hành vi của người sử dụng ở mức độ nghiêm trọng.

Ngụy trang tinh vi – cái bẫy với người trẻ

Điều đáng lo ngại không chỉ nằm ở độc tính mà còn ở cách ngụy trang ngày càng tinh vi của ma túy thế hệ mới. Thay vì mang hình ảnh ghê rợn như trước đây, chúng được “khoác áo” bằng những cái tên nghe có vẻ vô hại như “nước vui”, “đồ chill”, “đồ ăn tiệc”… khiến nhiều người trẻ mất cảnh giác khi tiếp xúc lần đầu.

Theo cảnh báo của dược sĩ Phúc, phần lớn các chất hướng thần mới hiện chưa được kiểm soát chặt chẽ về công thức, hàm lượng hay chất lượng. Điều này đồng nghĩa với việc cùng một loại sản phẩm nhưng có thể chứa các hoạt chất khác nhau, hàm lượng khác nhau, thậm chí pha trộn thêm nhiều hóa chất độc hại không xác định. “Người sử dụng thực tế không biết mình đang đưa chất gì vào cơ thể” – chuyên gia này cảnh báo.

Quan niệm “thử một lần rồi thôi” được chuyên gia xác định là một hiểu lầm rất phổ biến, đặc biệt nguy hiểm trong bối cảnh ma túy thế hệ mới. Về cơ chế dược lý, các chất ma túy kích thích trực tiếp vào hệ thống tưởng thưởng của não bộ, làm giải phóng lượng lớn dopamine – chất dẫn truyền thần kinh tạo cảm giác hưng phấn.

Thông thường, dopamine được tạo ra khi con người ăn ngon, chơi thể thao hay đạt được thành tựu tích cực. Tuy nhiên, ma túy khiến não bộ tiết ra dopamine với mức độ rất lớn, đánh lừa não rằng đây là hoạt động cần thiết để tồn tại. Hệ quả là não bộ sẽ ghi nhớ cảm giác này và thôi thúc người dùng lặp lại hành vi. Ban đầu có thể chỉ là sử dụng để tò mò, giải trí nhưng dần dần chuyển sang dùng khi buồn chán, căng thẳng và cuối cùng là lệ thuộc hoàn toàn.

Đây chính là lý do ma túy thế hệ mới đặc biệt nguy hiểm với giới trẻ: sự ngụy trang tinh vi cùng tâm lý chủ quan “thử cho biết” có thể nhanh chóng đẩy người sử dụng vào vòng xoáy nghiện ngập không lối thoát.

Hồi chuông cảnh báo từ “nậm thoong” tại Quảng Trị

Mới đây, tại xã Lao Bảo, tỉnh Quảng Trị, một loại nước lạ có tên “nậm thoong” bắt đầu xuất hiện dày đặc. Theo ghi nhận, đây không phải đồ uống đóng chai công nghiệp mà là nước nấu từ lá cây Kratom, được đựng trong chai nhựa lớn và bán với giá rất rẻ. Tên gọi “nậm thoong” xuất phát từ tiếng Lào, trong đó “nậm” nghĩa là nước, còn “thoong” là cách gọi dân gian của cây Kratom – cho thấy nguồn gốc xuyên biên giới của loại đồ uống này.

Lao Bảo vốn là khu vực giao thương sôi động nên việc các sản phẩm lạ xâm nhập không phải chuyện hiếm. Tuy nhiên, tốc độ lan rộng của “nậm thoong” đang khiến cơ quan chức năng đặc biệt lo ngại. Điểm đáng chú ý là hình thức tiêu thụ mang tính tập thể: nhiều nhóm thanh thiếu niên tụ tập tại công viên, khu vui chơi để cùng uống. Những chai nhựa 1,5 lít màu vàng nhạt hoặc nâu nhạt xuất hiện tràn lan, nhiều vỏ chai bị vứt bỏ sau khi sử dụng. Điều này phản ánh một “tiểu văn hóa” tiêu dùng mới mang tính bầy đàn và dễ lây lan trong cộng đồng.

Các bậc phụ huynh, nhà trường và cơ quan chức năng cần nâng cao cảnh giác trước những cái tên “dễ thương”, vỏ bọc vô hại mà ma túy thế hệ mới đang sử dụng. Đồng thời, cần tăng cường tuyên truyền về cơ chế gây nghiện cũng như hậu quả pháp lý, sức khỏe để giới trẻ đủ tỉnh táo trước những lời mời gọi “thử một lần cho biết”.