Việt Nam có thể đứng thứ 22 thế giới về quy mô kinh tế?

Đây là hai chỉ số phản ánh các khía cạnh khác biệt nhưng mang tính chất bổ sung, giúp mang lại một bức tranh tài chính toàn diện. Tuy nhiên, việc Việt Nam hiện nay hầu như chỉ tập trung công bố số liệu GDP danh nghĩa đang vô tình làm mờ đi một phần bức tranh thực tế. Theo góc nhìn của các chuyên gia, việc thiếu vắng chỉ số GDP PPP trong các báo cáo công khai có thể tạo ra một cái nhìn chưa thực sự tương xứng, làm giảm đi vị thế vốn có của quốc gia trên bản đồ kinh tế toàn cầu.

Cuộc lội ngược dòng ngoạn mục trên bản đồ thế giới

Nếu chỉ nhìn nhận quy mô quốc gia thông qua lăng kính GDP danh nghĩa, vị thế của Việt Nam dường như chưa thực sự bứt phá. Ông Đỗ Cao Bảo, Thành viên HĐQT Tập đoàn FPT, dẫn chứng số liệu từ IMF cho thấy với GDP danh nghĩa, quy mô năm 2025 của Việt Nam ước đạt 514 tỷ USD, đứng vị trí thứ 32 thế giới và vẫn xếp sau Thái Lan. Dự báo phải đến năm 2029, Việt Nam mới có thể vượt qua quốc gia láng giềng này xét trên phương diện danh nghĩa.

Thế nhưng, bức tranh sẽ đảo chiều một cách kinh ngạc nếu chúng ta đánh giá nền kinh tế bằng thước đo sức mua tương đương. Cũng trong năm 2025, quy mô GDP PPP của Việt Nam ước đạt tới 1.838 tỷ USD, vươn lên vị trí thứ 22 trên toàn thế giới và chỉ còn kém Thái Lan vỏn vẹn 38 tỷ USD (khi Thái Lan đạt 1.881 tỷ USD). Bước sang năm 2026, IMF dự báo tổng GDP PPP của Việt Nam sẽ chạm mốc 2.025 tỷ USD, chính thức vượt qua con số 1.964 tỷ USD của Thái Lan để trở thành nền kinh tế lớn thứ hai trong khu vực Đông Nam Á. 

Với cột mốc này, Việt Nam cùng với Indonesia (đạt 5.230 tỷ USD) là hai quốc gia duy nhất trong khối ASEAN vượt qua ngưỡng quy mô 2.000 tỷ USD tính theo sức mua. Nhìn về tương lai xa hơn đến năm 2031, dự báo chỉ số GDP PPP của Việt Nam sẽ bỏ xa cả Malaysia lẫn Philippines, đồng thời tạo khoảng cách hơn 500 tỷ USD so với Thái Lan, củng cố vững chắc vị thế á quân khu vực.

Bản chất của khoảng cách: Vì sao có sự chênh lệch?

Để hiểu rõ nguyên nhân dẫn đến sự khác biệt lớn về thứ hạng giữa hai phương pháp tính toán, cần bóc tách bản chất cốt lõi của từng chỉ số. Chỉ số GDP danh nghĩa đo lường tổng giá trị thị trường của tất cả hàng hóa và dịch vụ cuối cùng dựa trên việc quy đổi sang một loại tiền tệ chung, thường là đồng USD theo tỷ giá. TS. Võ Trí Thành, Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển thương hiệu và cạnh tranh, chỉ ra rằng điểm hạn chế của GDP danh nghĩa là bị ảnh hưởng nặng nề bởi biến động giá cả và tỷ giá, đồng thời không phản ánh tốt thu nhập hay sự thay đổi chất lượng hàng hóa. 

Ví dụ, nếu một quốc gia giữ nguyên năng lực sản xuất nhưng giá của sản phẩm tăng lên 150%, GDP danh nghĩa cũng sẽ tự động tăng theo mức đó mà thực chất lượng sản xuất vẫn chỉ là một sản phẩm. Cách tính này thường khiến nhóm các nước giàu có tỷ trọng dịch vụ cao bị thổi phồng quy mô, trong khi gây thiệt thòi lớn cho các nền kinh tế có dịch vụ và giá cả thấp như khu vực châu Phi.

Ngược lại, GDP PPP là công cụ đo lường mức sống, năng suất lao động và sức mua thực tế của người dân bản địa bằng cách loại bỏ hoàn toàn yếu tố chênh lệch giá cả giữa các quốc gia. Chỉ số này giả định một lượng tiền cố định sẽ mua được một lượng hàng hóa và dịch vụ như nhau ở bất kỳ đâu, dựa trên việc khảo sát một rổ hàng hóa chuẩn gồm 3.000 loại sản phẩm, 300 dịch vụ công của chính phủ và 30 dự án xây dựng cơ bản có chất lượng tương đương.

Thực tế cuộc sống minh chứng rất rõ cho sự chênh lệch này khi cùng một lượng tiền nhưng giá trị sử dụng ở mỗi quốc gia lại rất khác nhau. Tại Mỹ, mức thu nhập 3.000 USD chỉ thuộc nhóm người rất nghèo hoặc vô gia cư, nhưng tại Việt Nam, con số này đảm bảo một cuộc sống vô cùng sung túc. 

Một bát phở bình dân ở Hà Nội có giá khoảng 50.000 đồng (hơn 2 USD) thì tại New York phải chi trả tới 15 USD. Tương tự, các chi phí dịch vụ thông thường như cắt tóc nam (50.000 đồng so với 50 USD), nhổ răng sữa (200.000 đồng so với 150 USD), chụp MRI cột sống (3-6 triệu đồng so với 95-190 triệu đồng) hay thậm chí là chặt một cành cây trước mùa bão (ở Việt Nam không mất tiền còn ở Mỹ mất 2.500 USD) đều đắt đỏ hơn từ hàng chục đến hàng trăm lần.

Chính vì tổng thể giá cả tại Việt Nam rẻ hơn Mỹ khoảng 3,8 lần nên mức thu nhập 94.000 USD ở Mỹ thực chất chỉ tương đương với mức chi tiêu có giá trị 19.000 USD tại Việt Nam về mặt sức mua, chứ không phải chênh lệch đến 18 lần như con số thu nhập danh nghĩa (5.000 USD so với 94.000 USD). Thậm chí khi so sánh Singapore với Việt Nam, nếu tính theo GDP danh nghĩa đầu người thì Singapore cao gấp 18-19 lần, nhưng theo GDP PPP thì khoảng cách này thu hẹp lại chỉ còn gấp 8-9 lần.

Hai thước đo bổ sung cho một cái nhìn toàn diện

Dù mang lại những số liệu khả quan hơn về vị thế quốc gia, các chuyên gia khẳng định GDP PPP và GDP danh nghĩa không loại trừ nhau mà là hai chỉ số bổ sung khiếm khuyết cho nhau. Nói một cách đơn giản, GDP danh nghĩa phản ánh năng lực tạo ra lượng hàng hóa mới, trong khi GDP PPP gắn nhiều với sức mua và chất lượng sống thực tế của nền kinh tế.

Bên cạnh đó, việc có tổng quy mô GDP PPP lớn không đồng nghĩa với việc Việt Nam đã hoàn toàn vượt qua các nước láng giềng về mức độ giàu có của từng cá nhân. Khi đi sâu vào bài toán so sánh mức sống thực tế của người dân, chỉ số GDP bình quân đầu người mới là thước đo chính xác. 

Xét theo tiêu chí này, do Việt Nam có quy mô dân số lớn vượt mốc 100 triệu dân, trong khi Thái Lan chỉ có khoảng 70 triệu người, nên các chỉ số bình quân của chúng ta vẫn nằm ở mức thấp hơn. Minh chứng là vào năm 2024, GDP bình quân đầu người danh nghĩa của Thái Lan và Việt Nam lần lượt là gần 7.350 USD và gần 4.720 USD. Ngay cả khi tính theo sức mua tương đương, GDP bình quân đầu người theo PPP của Thái Lan là hơn 24.710 USD, vẫn cao hơn con số 16.385 USD của Việt Nam.

Việc áp dụng và công bố rộng rãi cả hai chỉ số kinh tế này là điều vô cùng cần thiết. Sự hiểu biết đúng đắn về quy mô GDP PPP không chỉ giúp các nhà hoạch định và người dân có được cái nhìn khách quan, khoa học hơn về nội lực thực tế của đất nước, mà còn mang lại sự tự tin chính đáng về một vị thế thực tế cao hơn của Việt Nam trên trường quốc tế.