Cảnh báo: AI biến email thành "bẫy" lừa đảo, doanh nghiệp Việt mất hàng tỷ đồng

Thực tế đáng báo động vừa được ghi nhận qua trường hợp một doanh nghiệp Việt Nam mất gần 72.000 USD chỉ vì tin tưởng các giao dịch trực tuyến. Kẻ lừa đảo không cần dùng kỹ thuật tấn công phức tạp mà chỉ cần tận dụng lòng tin được hình thành từ quá trình đàm phán từ xa, kết hợp với các dữ liệu bị rò rỉ và danh tính số đánh cắp để dựng nên những kịch bản hoàn hảo.

Theo Phó giáo sư Maheshwari đang công tác tại ĐH RMIT Việt Nam, sự bùng nổ của số hóa đã tạo "đất diễn" cho gian lận thương mại. Trước đây, các giao dịch quốc tế thường đi kèm những bước gặp gỡ, kiểm tra thực địa hoặc xác minh trực tiếp thì hiện nay, phần lớn hoạt động thương mại được thực hiện qua email, tài liệu điện tử và các nền tảng trực tuyến đã vô tình tạo ra những lỗ hổng chết người cho tội phạm xuyên biên giới.

Đặc biệt, sự xuất hiện của trí tuệ nhân tạo (AI) càng khiến cuộc chơi trở nên bất cân xứng. Kẻ xấu giờ đây có thể sử dụng AI để tạo email giả mạo với văn phong chuyên nghiệp, sao chép website, làm giả tên miền và danh tính nhà cung cấp chỉ trong thời gian ngắn.

Ngay cả các dấu hiệu cảnh báo truyền thống cũng dần mất tác dụng trước khả năng mô phỏng tinh vi của công nghệ. Hiện nay, rủi ro không còn bó hẹp ở xuất nhập khẩu mà đã lan rộng sang thương mại điện tử, đầu tư online và các sàn tiền mã hóa giả mạo, đe dọa trực tiếp đến an ninh tài chính của các công ty.

Trong bối cảnh tổng kim ngạch thương mại Việt Nam đã vượt mốc 930 tỷ USD vào năm 2025, số lượng các giao dịch trực tuyến với đối tác chưa từng gặp mặt cũng tăng vọt, vô hình trung mở rộng cánh cửa cho các hành vi gian lận xuyên biên giới phát triển mạnh mẽ.

Trước tình trạng này, các đơn vị kinh doanh cần thay đổi hoàn toàn tư duy quản trị rủi ro. Việc xác minh đối tác qua nguồn độc lập và thiết lập quy trình duyệt thanh toán nhiều lớp là yêu cầu sống còn thay vì chỉ dựa vào một kênh liên lạc duy nhất.

Các chuyên gia khuyến nghị doanh nghiệp cần ưu tiên sử dụng các phương thức thanh toán an toàn như thư tín dụng (L/C) hoặc dịch vụ ký quỹ. Đồng thời, nhân sự cần được đào tạo kỹ năng nhận diện thủ đoạn mới, trong khi các bộ phận quản trị phải xây dựng các tiêu chuẩn xác minh số chặt chẽ hơn.

Ở tầm vĩ mô, cuộc chiến này không thể chỉ đặt lên vai các đơn vị kinh doanh. Các cơ quan quản lý cần sớm hoàn thiện khung pháp lý xuyên biên giới, thúc đẩy hợp tác quốc tế trong việc truy vết tài sản và xây dựng cơ sở dữ liệu đối tác xác thực.

Việc đầu tư vào hệ thống AI phát hiện gian lận và nền tảng cảnh báo sớm là hướng đi tất yếu. Đây chính là "lá chắn" quan trọng để bảo vệ vị thế của ngành xuất khẩu Việt Nam trong kỷ nguyên số, khi AI đang biến mọi giao dịch trực tuyến thành một môi trường đầy rẫy rủi ro.