Cựu "thần đồng văn chương" Trung Quốc bị tước bằng thạc sĩ vì đạo văn: Lời cảnh tỉnh cho áp lực "thiên tài"

Sau quá trình xác minh và điều tra lại, Đại học Nhân dân Trung Quốc đã chính thức ra quyết định thu hồi bằng Thạc sĩ của nhà văn 36 tuổi này do phát hiện các hành vi vi phạm chuẩn mực học thuật trong luận văn tốt nghiệp.

Hành trình từ "thiên tài nhí" đến ngôi sao truyền thông

Sinh ra tại tỉnh Hồ Bắc trong một gia đình có mẹ là giáo viên ngữ văn và bố là cảnh sát đường sắt, Jiang Fangzhou sớm bộc lộ năng khiếu thiên bẩm và trở thành hiện tượng văn học từ khi còn rất nhỏ. Cô bắt đầu sáng tác từ năm 7 tuổi và phát hành cuốn sách đầu tay "Mở cửa sổ trời" vào năm 9 tuổi, ghi lại những trải nghiệm cá nhân dưới cương vị một lớp trưởng. Hai năm sau, Jiang tiếp tục thu hút sự chú ý khi xuất bản cuốn tiểu thuyết khai thác các chủ đề tuổi dậy thì, bạo lực học đường và thực trạng xã hội qua góc nhìn của một học sinh tiểu học.

Năm 2008, trong kỳ thi tuyển sinh đại học quốc gia (gaokao), Jiang đạt 561/750 điểm. Dù mức điểm này từng gây ra nhiều luồng tranh cãi về tính công bằng, cô vẫn được tuyển thẳng vào Khoa Báo chí của Đại học Thanh Hoa theo chính sách ưu đãi đặc biệt tương đương cộng 60 điểm. Phía Đại học Thanh Hoa khi đó khẳng định quyết định tuyển dụng dựa trên năng lực viết lách và tiềm năng khác biệt của Jiang, đồng thời nhấn mạnh việc chỉ phụ thuộc vào điểm số thuần túy có thể làm bỏ lỡ những tài năng xuất sắc.

Trong thời gian theo học đại học, Jiang đảm nhận vai trò phóng viên cộng tác cho tạp chí New Weekly và nhanh chóng được bổ nhiệm làm Phó Tổng biên tập sau khi tốt nghiệp. Sự nghiệp của cô tiếp tục thăng tiến khi từng tháp tùng cựu Thủ tướng Lý Khắc Cường trong chuyến giao lưu văn học tại Colombia, đồng thời xuất hiện ở nhiều nơi trên khắp Trung Quốc để chia sẻ về hành trình trở thành nhà văn từ thời thơ ấu. Đến năm 2019, cô chính thức nhận bằng thạc sĩ tại Đại học Nhân dân Trung Quốc.

Màn "quay xe" của nhà trường và cái giá của sự gian lận

Làn sóng hoài nghi về năng lực học thuật của Jiang bùng nổ từ tháng 8/2025, khi Giáo sư Triết học Xiao Ying thuộc Đại học Thanh Hoa công khai cáo buộc luận văn thạc sĩ của cô có dấu hiệu đạo văn và gian lận nghiêm trọng, đồng thời liên tục đưa ra các bằng chứng chứng minh. Thời điểm đó, Jiang kiên quyết phủ nhận và cho rằng đây là những cáo buộc vu khống.

Đáng chú ý, vào ngày 5/7 vừa qua, Đại học Nhân dân Trung Quốc từng đưa ra kết luận ban đầu rằng Jiang không vi phạm quy định học thuật mà chỉ mắc một số lỗi về mặt diễn đạt, đồng thời đưa ra hình phạt cấm người hướng dẫn của cô tuyển nghiên cứu sinh mới trong vòng một năm. Tuy nhiên, chỉ ít ngày sau đó, hội đồng nhà trường đã tiến hành tái điều tra và bất ngờ đảo ngược hoàn toàn kết luận.

Thông báo mới nhất từ nhà trường chỉ rõ, luận văn của Jiang có tới 9 đoạn trùng lặp với một công trình nghiên cứu ở nước ngoài nhưng không hề trích dẫn nguồn theo đúng quy định. Trên cơ sở vi phạm này, Đại học Nhân dân Trung Quốc đã quyết định thu hồi bằng Thạc sĩ của cô. Đến ngày 13/7, Jiang Fangzhou lên tiếng chấp nhận phán quyết, đồng thời gửi lời xin lỗi công khai đến người hướng dẫn và đông đảo độc giả.

Dư luận xôn xao và làn sóng siết chặt học thuật

Vụ việc nhanh chóng bùng nổ trên các nền tảng mạng xã hội Trung Quốc, thu hút hơn 200 triệu lượt xem và châm ngòi cho hàng loạt cuộc thảo luận gay gắt. Theo truyền thông địa phương, trước bê bối này, một số tác phẩm của Jiang cũng từng bị cộng đồng mạng nghi vấn vay mượn ý tưởng từ các tác phẩm văn học quốc tế.

Nhiều ý kiến dư luận nhận định, sự việc là lời cảnh báo đắt giá rằng danh xưng "thần đồng" hay "thiên tài" không thể giúp bất kỳ ai đứng đứng ngoài các quy chuẩn về sự trung thực và trách nhiệm trong nghiên cứu. Không ít người cho rằng xã hội cần nhìn nhận lại "văn hóa thần đồng" và thói quen quá tôn sùng các hình tượng thiên tài, đồng thời đặt dấu hỏi về quy trình thẩm định ban đầu của nhà trường khi để một luận văn không đạt chuẩn thông qua.

Bê bối của Jiang Fangzhou nằm trong chuỗi vụ việc vi phạm học thuật bị phanh phui gần đây tại Trung Quốc. Trước đó, vào ngày 15/7, Đại học Tây Bắc cũng đã thu hồi bằng Thạc sĩ và chức danh Phó Giáo sư của nhà thơ Jia Qianqian (con gái nhà văn nổi tiếng Jia Pingwa) vì hành vi đạo văn. Tương tự, nam diễn viên Zhai Tianlin cũng từng bị tước bằng Tiến sĩ vào năm 2019 vì lý do tương tự. Những sự việc nối tiếp nhau đang thúc đẩy các cơ sở giáo dục đại học tại Trung Quốc thắt chặt tối đa quy trình kiểm duyệt luận văn và luận án.

Nguồn: SCMP