Nhạc Việt trước thách thức AI: Khi bản cover ảo vượt mặt ca khúc gốc

Trí tuệ nhân tạo đang mở ra nhiều cơ hội mới cho lĩnh vực sáng tạo, nhưng đồng thời cũng đặt ngành âm nhạc trước những thách thức ngày càng lớn. Khi các công cụ AI có khả năng tái tạo giọng hát, phối khí và sản xuất ca khúc với độ chân thực cao, khoảng cách giữa sản phẩm do con người tạo ra và nội dung được máy móc tạo sinh ngày càng trở nên khó nhận biết.

Thời gian gần đây, nhiều nghệ sĩ Việt Nam liên tục lên tiếng về việc các ca khúc của họ bị sử dụng để tạo nên những phiên bản AI mà không có sự cho phép. Một trong những trường hợp gây chú ý là ca sĩ Ngô Lan Hương khi kêu gọi khán giả nghe phiên bản chính thức của ca khúc Có công mài sắc thay vì các bản AI lan truyền trên mạng xã hội.

Điều đáng nói là ca khúc gốc từng không tạo được hiệu ứng mạnh khi mới phát hành, nhưng sau khi xuất hiện một phiên bản Afrobeats sử dụng vocal AI, bài hát bất ngờ trở thành hiện tượng trên các nền tảng video ngắn.

Dù ghi nhận sự yêu mến từ công chúng, nữ ca sĩ cho biết cô không khỏi chạnh lòng khi bản AI hát sai lời và làm biến dạng tinh thần của tác phẩm. Sau đó, ê-kíp của cô đã chủ động liên hệ với các nền tảng để yêu cầu gỡ bỏ những nội dung liên quan.

Không chỉ các ca khúc mới, nhiều bản nhạc quen thuộc với khán giả qua nhiều thế hệ cũng đang được "khoác áo mới" bằng công nghệ AI. Từ những bản phối rock, metal cho đến các phong cách hoàn toàn khác biệt, nhiều ca khúc nổi tiếng xuất hiện trở lại dưới dạng AI và thu hút lượng người nghe lên tới hàng triệu lượt xem trên YouTube.

Tuy nhiên, theo nhận định của một số nghệ sĩ, các sản phẩm này thường thiếu chiều sâu cảm xúc, thậm chí mắc lỗi sai lời, cưỡng âm hoặc phát âm không chuẩn.

Sự lan rộng của nhạc AI còn được thúc đẩy bởi thực tế rằng phần lớn khán giả rất khó phân biệt đâu là sản phẩm do con người sáng tạo và đâu là nội dung được tạo ra bằng thuật toán.

Một nghiên cứu do nền tảng phát nhạc Deezer phối hợp cùng Ipsos thực hiện cho thấy tới 97% người tham gia khảo sát không thể nhận ra sự khác biệt giữa âm nhạc hoàn toàn do AI tạo ra và các tác phẩm do con người sáng tác.

Không chỉ xuất hiện trên mạng xã hội hay các nền tảng chia sẻ video, âm nhạc AI còn bắt đầu ghi dấu ấn trên những bảng xếp hạng uy tín. Một số nghệ sĩ hoặc dự án âm nhạc ứng dụng công nghệ AI đã đạt được thành tích đáng chú ý về doanh số và lượng người nghe.

Điều này cho thấy các sản phẩm được tạo bởi trí tuệ nhân tạo đang dần trở thành một phần hiện hữu trong thị trường âm nhạc hiện đại.

Xu hướng này khiến nhiều người trong ngành không khỏi lo lắng. Khi AI có thể tiếp cận và học hỏi từ kho dữ liệu âm nhạc khổng lồ của nhân loại để tạo ra những tác phẩm mới, giá trị của lao động sáng tạo truyền thống đứng trước nguy cơ bị ảnh hưởng.

Không ít ý kiến cho rằng nếu thiếu cơ chế kiểm soát phù hợp, AI có thể tác động trực tiếp đến cơ hội nghề nghiệp cũng như nguồn thu nhập của các nghệ sĩ.

Trong khi đó, các hãng thu âm và nền tảng âm nhạc cũng đang tìm cách thích nghi với thực tế mới. Nhiều chuyên gia dự báo trong tương lai, người nghe có thể trực tiếp tham gia quá trình đồng sáng tạo âm nhạc cùng nghệ sĩ thông qua các công cụ AI.

Tuy nhiên, điều này đồng thời làm cho ranh giới giữa sản phẩm của con người và máy móc ngày càng trở nên mong manh.

Kết quả khảo sát của Deezer cho thấy hơn một nửa số người được hỏi cảm thấy không thoải mái khi không thể xác định nguồn gốc của những bản nhạc họ đang nghe. Nhiều người cũng lo ngại AI sẽ khiến số lượng sản phẩm chất lượng thấp gia tăng và làm suy giảm tính sáng tạo trong ngành công nghiệp âm nhạc.

Trước làn sóng phát triển mạnh mẽ của công nghệ mới, yêu cầu về tính minh bạch ngày càng được đặt ra. Phần lớn người tham gia khảo sát cho rằng các sản phẩm được tạo hoàn toàn bằng AI cần được gắn nhãn rõ ràng để người dùng dễ dàng nhận biết.

Hiện nay, Deezer là một trong số ít nền tảng phát nhạc áp dụng việc đánh dấu có hệ thống đối với các nội dung được tạo bởi trí tuệ nhân tạo.

Khi AI tiếp tục len sâu vào đời sống âm nhạc, câu chuyện không còn đơn thuần là cuộc cạnh tranh giữa công nghệ và nghệ sĩ. Đó còn là bài toán về bản quyền, tính minh bạch và cách bảo vệ giá trị sáng tạo của con người trong một kỷ nguyên mà máy móc ngày càng có khả năng tạo ra những sản phẩm khó phân biệt với tác phẩm thật.