Hệ lụy từ nhạc "rác" trên mạng

Idol như nấm sau mưa

Nhiều người lớn đua nhau “ném đá” bạn nhỏ đã hát “Trình là gì?”, thậm chí ném đá lây sang cả một thế hệ: “Thế hệ sống như vậy sẽ thành thế hệ vô cảm”; “thế hệ cợt nhả”…

Thay vì trách bạn nhỏ hát “Trình là gì?”, người lớn hãy tự trách mình, xem họ đã chăm lo những “mầm non” ra sao? Hãy hỏi câu hát “Trình là gì?” từ đâu ra? Khi “thần đồng” thơ Trần Đăng Khoa viết Hạt gạo làng ta, Trình là gì chắc chắn chưa ra đời. Đó là sản phẩm của thời mạng xã hội xâm nhập đời sống con người. Chỉ khi mạng xã hội phát triển người lớn mới hay mỉa mai nhau: “Tuổi gì?”, “Trình là gì?”… Thậm chí, “Trình” còn đi vào rap Việt.

Cuối năm 2024, HIEUTHUHAI tung bản rap Trình: “Ối dồi ôi, ối dồi ôi/Trình là gì mà là trình ai chấm/Anh chỉ biết làm ba mẹ tự hào/Xây căn nhà thật to ở một mình hai tấm…”. Trình mau chóng nổ tung mạng xã hội. Khán giả thích vào nghe HIEUTHUHAI đáp trả chê bai, định kiến về anh bằng lời lẽ vượt quy chuẩn của văn hóa giao tiếp Việt. Sau cùng, HIEUTHUHAI đưa ra quan niệm "trình là gì" với người hoạt động trong làng nhạc nói riêng, người thành công nói chung: Mua bao nhiêu căn nhà, một năm có bao nhiêu “sô”, nhận bao nhiêu cúp, có bao nhiêu fan, bao nhiêu bài hit, bao nhiêu tiền trong ngân hàng... Idol của bao nhiêu khán giả trẻ còn day dứt với “trình”, trách gì một đứa trẻ?

Lực lượng rapper ở Việt Nam đang ngày càng đông đảo. Có những rapper đưa ra những “món ăn tinh thần” bổ ích, thú vị nhưng không ít rapper làm “hư” khán giả trẻ bằng nhạc “rác”. Nếu đại thi hào Nga Pushkin ứng xử với tình yêu không thành bằng lời cầu chúc: “Cầu em được người tình như tôi đã yêu em” thì huấn luyện viên Rap Việt 2023, rapper B Ray lại chỉ mong người yêu cũ gặp đại họa: “Anh mong em qua đời thanh thản trên giường ngủ và thức giấc ở dưới địa ngục (…) Anh mong em sún nguyên hàm răng cửa/Anh mong em đánh bại ung thư chỉ để bị ung thư thêm lần nữa”.

Nhà giáo Nguyễn Văn Cương, nguyên Hiệu trưởng Trường Đại học Văn hóa Hà Nội cho rằng: “Không chỉ cấm TikTok mà nên cấm trẻ sử dụng điện thoại thông minh. Nước Anh đã có dự thảo cấm trẻ dưới 13 tuổi dùng điện thoại”. Nhà thơ Hồng Thanh Quang bày tỏ nỗi xót xa trong tai nạn đuối nước của hai trẻ nhỏ. “Thực tế mạng xã hội có tác động rất lớn, cả tích cực lẫn tiêu cực, đối với mọi người, bất kể ở lứa tuổi nào. Càng ít tuổi càng bị tác động mạnh. Khó có thể ngăn cản tuyệt đối hữu hiệu những ảnh hưởng xấu từ mạng xã hội, cho nên, đưa ra quy định về việc hạn chế sử dụng mạng xã hội đối với trẻ nhỏ là cần thiết. Tuy nhiên, rất khó thực hiện một cách triệt để nếu không huy động được sự ủng hộ của người lớn”, ông nói.

Thời nay, Idol nhiều như nấm sau mưa. Idol trên phim ảnh, trên sân khấu rồi Idol mạng. Ngô Bá Khá, biệt danh Khá “bảnh” từng được người trẻ tung hô như “Idol Hàn”. “Idol Hàn” học hành dở dang, từng vào tù ra tội, gây sốt nhờ kiểu tóc, điệu nhảy, phát ngôn, hành động lệch chuẩn, cổ súy lối sống không lành mạnh. Những video của Khá bảnh đầu độc người xem, nhất là người xem trẻ tuổi lại rất hút “view” (lượt xem): Video Khá “bảnh” dùng gậy dạy dỗ em út, hút gần 10 triệu lượt xem, video Khá “bảnh” ra tù được anh em xã hội đến đón, hút 13 triệu lượt xem, video đập và đốt xe máy gây tranh cãi trong cộng đồng.

Khá “bảnh” vừa đi Ngân “Baby” lại đến. TikToker từng là vũ công ban đầu hút khán giả nhờ những video nhảy gợi cảm, những màn khoe cuộc sống sang chảnh, thu nhập cao, công khai phẫu thuật thẩm mỹ với quan điểm “đẹp phải chấp nhận đau”… Nhưng dần dần những màn khoe thân, khoe nhà, khoe phẫu thuật thẩm mỹ cũng giảm nhiệt, Ngân “Baby” dùng đủ trò để “câu view”: Mặc bikini cầm bảng “Nếu mệt quá, hãy ôm Ngân Baby” trên phố đi bộ, cosplay nàng tiên cá trong quán bar, tuyển bạn trai với mức chu cấp cho bạn trai 50 triệu đồng/tháng…

“Thối não” diễn ra trên toàn cầu

Cô giáo Lê Thị Thiện, Trường THPT Hoàng Hoa Thám (Quảng Ninh) bình luận quanh ồn ào đuối nước thương tâm, cho rằng đừng trách con trẻ, mà nên xem lại cách giáo dục từ nhà trường đến xã hội. Xem lại cách trẻ sử dụng điện thoại thông minh, cách sử dụng mạng xã hội của các em nhỏ, thậm chí là các bạn trẻ. Chị liên hệ với con gái và các học trò của mình. “Hồi chưa có điện thoại thông minh, con gái tôi ham đọc sách. Bây giờ có điện thoại, con chỉ tối ngày chăm chăm lướt điện thoại, say sưa hết xu hướng nọ, xu hướng kia trên mạng. Học sinh bây giờ cũng vậy. Những rung cảm ở các bạn ít dần, các bạn chỉ cười với các chương trình tào lao trên mạng, thích hóng tin giật gân, độc lạ. Đáng buồn ở chỗ các bạn lại cười thích thú với những tin tức, video phản cảm, kém nhân văn”, cô giáo Thiện nói.

Một phụ huynh xem clip “Trình là gì?” đã công khai kể lại câu chuyện của mẹ con chị trên mạng xã hội: “Con tôi ngã xuống ao được một lúc thì cậu bé hàng xóm học lớp 3 mới đi vào nhà cợt nhả thông báo tai nạn cho người lớn. Tôi vội chạy ra, may quá còn kịp cứu con”.

PGS.TS Nguyễn Văn Cương báo động, hiện tượng thối não (brain rot) đã diễn ra toàn cầu. Thuật ngữ này được từ điển Oxford định nghĩa là “sự suy giảm trạng thái tinh thần hoặc trí tuệ của một người, đặc biệt được xem là kết quả của việc tiêu thụ quá mức các nội dung (hiện nay chủ yếu là nội dung trực tuyến) tầm thường hoặc không mang tính thử thách. Nghiện mạng xã hội đã thành một thứ “bệnh thời đại”.

Muốn những đứa trẻ hạn chế sử dụng mạng xã hội thì người lớn cần nêu gương. Việt Nam là một trong những nước đứng đầu thế giới về tỷ lệ người dùng internet và mạng xã hội. Trước ồn ào “Trình là gì?”, TS Nguyễn Tuấn Anh, Viện Nghiên cứu Thanh niên (T.Ư Đoàn) cho rằng: “Cha mẹ nên giám sát con sử dụng mạng xã hội và làm gương cho con, không nên ôm điện thoại khi về nhà, hãy dành thời gian để trao đổi, trò chuyện với con. Đôi khi các phụ huynh nắm bắt được tâm trạng của con thông qua các cuộc trò chuyện để kịp thời phát hiện những bất thường về tâm lý, hành vi của con trong quá trình sử dụng mạng”.