Cỏ mần trầu dùng toàn cây tươi hoặc khô. Có vị ngọt, hơi đắng, tính mát, bổ huyết, hành huyết, lợi tiểu, giải độc, mát gan.

Nhiều tác dụng

Theo lương y Vũ Quốc Trung – Hội Đông y Hà Nội cỏ mần trầu là một "siêu cỏ" có nhiều tác dụng tốt trong trị bệnh.

Tên dân gian: Cỏ mần trầu, Cỏ vườn trầu, Cỏ màn trầu, Cỏ dáng, ngưu tâm thảo, thanh tâm thảo, Tết suất thảo, Ngưu cần thảo, Màng trầu, Cỏ chỉ tía, Ngưu cân thảo, Hang ma (Tày), Co nhả hút (Thái), Hìa xú xan (Dao), Cao day (Ba Na), Hất t’rớ lạy (K’Ho), R’day (H’Dong). Tên khoa học: Eleusine indica (L.) Gaertn

Họ khoa học: thuộc họ Lúa - Poaceae. Cỏ mần trầu là cây thuốc nam quý, dạng thảo sống hằng năm, cao 15-90cm, có rễ mọc khỏe. Thân bò dài ở gốc, phân nhánh, sau mọc thẳng đứng thành bụi.

Lá mọc so le, hình dải nhọn. Cụm hoa là bông xẻ ngón có 5-7 nhánh dài mọc tỏa tròn đều ở đầu cuống chung và có 1-2 nhánh xếp thấp hơn ở dưới, mỗi nhánh mang nhiều hoa. Quả thuôn dài, gần như có ba cạnh. Cây ra hoa từ tháng 3-11.

Cỏ mần trầu có nhiều tác dụng

Bộ phận dùng: Toàn cây - Herba Eleusinis Indicae. Cỏ mần trầu mọc hoang khắp nơi ở nước ta, ưa nơi ẩm ướt. Loài cổ nhiệt đới, mọc phổ biến ở nhiều nơi, thường gặp ở bờ ruộng, ven đường, bãi hoang. Thu hái cây vào mùa khô, rửa sạch, dùng tươi hay phơi khô.

Thành phần hóa học của cỏ mần trầu toàn cây chứa muối nitrat. Phần trên mặt đất có chứa dẫn chất của bê ta sitosterol và palmitoyl; cành và lá tươi có flavonoid.

Theo quan niệm Đông y cỏ mần trầu có vị ngọt hơi đắng, tính bình, có tác dụng hạ nhiệt, làm ra mồ hôi, tiêu viêm, trừ thấp, cầm máu, tán ứ, làm mát gan.

Công dụng thường được dùng trị cao huyết áp, lao phổi, ho khan, sốt âm ỉ về chiều, lao lực mệt nhọc, tiểu tiện vàng và ít một. Còn dùng cho phụ nữ có thai hỏa nhiệt táo bón, buồn phiền, động thai, nhức đầu, nôn mửa, tức ngực, sốt nóng. Cũng dùng uống trị mụn nhọt, các chứng nhiệt độc, trẻ em tưa lưỡi.

Các bài thuốc từ cỏ mần trầu

Ở Trung Quốc, thường dùng chữa: Ðề phòng chứng viêm não truyền nhiễm; Thống phong; Viêm gan vàng da; Viêm ruột, lỵ; Viêm niệu đạo, viêm thận, viêm tinh hoàn. Dùng ngoài trị đòn ngã tổn thương, cầm máu chó cắn.

Liều lượng: 16 - 20 g khô hoặc 40 - 100g tươi, dạng thuốc sắc hay hoàn, thường dùng phối hợp với các vị khác.

Ngoài ra, cỏ mần trầu được ưa chuộng ở nước ngoài, không chỉ người Việt Nam thích dùng các bài thuốc dân gian từ cỏ mần trầu mà nhiều nước khác ở khu vực Á châu và Nam Mỹ cũng dùng loại cây này trị bệnh. Ở Malaysia, nước ép cỏ mần trầu được dùng cho phụ nữ sau khi sinh để mau hết sản dịch và dùng cho bệnh nhân hen suyễn.

Lương y Vũ Quốc Trung

Người Philippines thì dùng làm thuốc lợi tiểu, chữa kiết lỵ, nước sắc dùng gội đầu sạch gàu, chống rụng tóc. Người dân Bangladesh thì dùng rễ mần trầu kết hợp với một số loại cây khác để điều trị sa tử cung. Người dân Sri Lanka lại dùng cỏ mần trầu rã nhỏ đắp lên da để trị bong gân.

Còn dân Venezuela thì nấu nước tắm cho trẻ sơ sinh nhằm trị vàng da…

Tại Việt Nam, lương y Vũ Quốc Trung cho biết cỏ mần trầu cũng được sử dụng phổ biến ở rất nhiều nơi. 

Theo kinh nghiệm đồng bào Chăm gọi cỏ mần trầu là sơ chài. Dùng để thanh nhiệt, lương huyết, giải độc, mát gan, chữa ho khan, sốt âm ỉ về chiều, lao lực, mệt nhọc. Dùng dạng nước sắc 16 - 20g.

Đồng bào dân tộc Dao ở Hà Giang dùng bài thuốc có cỏ mần trầu sau đây để chữa bệnh tóc bạc rất hiệu nghiệm. Có thể lấy 10 gram cỏ mần trầu, 25 gram rễ khúc khắc, 15 gram vỏ thân cây ngũ gia bì, 15 gram vỏ thân đỗ trọng, 5 gram rễ cam thảo, 5 gram cây nhân trần. Về mùa đông, thêm 2g gừng.

Tất cả phơi khô, thái nhỏ, sắc uống trong một ngày, sau bữa ăn chính khoảng 15 phút. Kiêng chất tanh, chất kích thích, rau muống, cà chua. Phụ nữ có thai hoặc đang có kinh không được dùng.

Có thể lấy khoảng 200 gram cây cỏ mần trầu, 3 quả bồ kết, cỏ mần trầu thái nhỏ nấu với hai lít nước đến sôi. Để âm ỉ lửa nhỏ trong 5 phút, chắt lấy nước trong, để vừa ấm gội đầu, nên ngâm tóc trong nước càng tốt. Sau đó, tráng lại bằng nước lã.

Cỏ mần trầu để chữa sỏi tiết niệu nhỏ với công thức: 40 gram cỏ mần trầu, 20 gram bông mã đề, 8 gram mộc thông, 8 gram chi tử 8g, 20 lá tre, 8 gram cam thảo, 8gram cù mạch… có hiện tượng đái ra máu thì thêm 20g rễ cỏ tranh, đái buốt thêm hoạt thạch 12g. Sắc uống ngày 1 thang, chia 3 lần, uống một đợt 10 thang.

Theo Ngọc Anh (Soha/Trí Thức Trẻ)