Thảm kịch 5 người tử vong ở trang trại lợn: Khí H2S nguy hiểm ra sao mà được ví như xyanua?

Vụ tai nạn xảy ra tại một trang trại lợn ở Thanh Hóa vào trung tuần tháng 7/2026 khiến 5 người tử vong và 8 người khác phải nhập viện cấp cứu đã gây chấn động dư luận. Theo nhận định của bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, thành viên Hội Y học Dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam, nguyên nhân nhiều khả năng liên quan đến khí hydro sunfua (H2S) – loại khí thường phát sinh trong các hầm biogas phục vụ chăn nuôi.

Hydro sunfua là khí vô cơ không màu, có mùi trứng thối khi tồn tại ở nồng độ thấp. Loại khí này hình thành trong quá trình phân hủy các chất hữu cơ chứa lưu huỳnh trong môi trường thiếu oxy và thường tích tụ ở những khu vực kín như hầm biogas, bể chứa chất thải, giếng, cống ngầm hoặc các hố kỹ thuật.

Theo bác sĩ Hoàng, H2S nặng hơn không khí khoảng 20%, vì vậy thay vì khuếch tán lên trên, khí sẽ lắng xuống các vị trí thấp và khó thoát ra ngoài. Đây cũng là lý do khiến người đứng phía trên miệng hầm vẫn hít thở bình thường, trong khi chỉ cần bước xuống khu vực sâu hơn đã có thể đối mặt với nồng độ khí độc rất cao.

Không chỉ độc hại, H2S còn là chất dễ cháy. Khi tiếp xúc với oxy và có nguồn lửa, khí này tạo ra ngọn lửa màu xanh, đồng thời sinh ra lưu huỳnh đioxit (SO2), một loại khí gây kích ứng mạnh đường hô hấp. Trong môi trường ẩm, H2S còn có thể bị oxy hóa thành axit sulfuric, gây ăn mòn kim loại, phá hủy kết cấu bê tông cốt thép và làm giảm tuổi thọ của các hệ thống dẫn khí.

Lượng khí H2S phát sinh phụ thuộc vào loại chất thải cũng như điều kiện môi trường. Theo bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, các thí nghiệm cho thấy phân gà có thể tạo ra gần 200 ppm H2S, trong khi rác rau củ có khả năng sinh ra hơn 700 ppm do quá trình axit hóa diễn ra rất nhanh, phần lớn lượng khí được giải phóng ngay trong ngày đầu tiên.

Trong lĩnh vực nuôi trồng thủy sản, đặc biệt là nuôi tôm thâm canh, H2S cũng là mối đe dọa đáng chú ý. Khí phát sinh từ lớp bùn đáy ao trong điều kiện thiếu oxy chỉ cần đạt nồng độ từ 0,01 đến 0,02 ppm đã có thể khiến tôm bị stress, giảm ăn, chậm phát triển và dễ mắc bệnh. Khi lượng khí tích tụ thoát lên mặt nước đột ngột, hiện tượng tôm chết hàng loạt vào sáng sớm hoàn toàn có thể xảy ra.

Điều khiến H2S đặc biệt nguy hiểm là cơ chế gây độc không chỉ đơn thuần làm thiếu oxy mà còn tấn công trực tiếp vào tế bào. Theo phân tích của bác sĩ Hoàng, khí này ức chế hoạt động của enzyme cytochrome c oxidase trong ty thể – bộ phận tạo năng lượng của tế bào.

Khi quá trình này bị ngăn chặn, tế bào dù vẫn được cung cấp oxy qua máu cũng không thể sử dụng oxy để tạo năng lượng, dẫn đến tình trạng "chết ngạt" ở cấp độ tế bào. Cơ chế này được đánh giá tương tự như chất độc xyanua.

Khi đó, cơ thể buộc phải chuyển sang cơ chế tạo năng lượng kém hiệu quả hơn, làm tích tụ axit lactic trong máu và gây nhiễm toan chuyển hóa. Tim và não là những cơ quan bị ảnh hưởng đầu tiên, khiến người phơi nhiễm nặng có thể nhanh chóng rơi vào tình trạng co giật, ngừng thở, ngừng tim, hôn mê và tử vong.

Một trong những đặc điểm nguy hiểm nhất của H2S là khả năng đánh lừa khứu giác. Ở nồng độ rất thấp, con người dễ dàng nhận biết qua mùi trứng thối đặc trưng. Tuy nhiên, khi nồng độ tăng lên khoảng 100 ppm, khí độc bắt đầu gây tê liệt dây thần kinh khứu giác, khiến người đang ở trong vùng nguy hiểm không còn ngửi thấy mùi và lầm tưởng khí đã tan hết.

Theo bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, chính cảm giác "không còn mùi" này khiến nhiều người tiếp tục ở lại hoặc đi sâu hơn vào khu vực có khí độc mà không nhận ra mức độ nguy hiểm đang tăng lên.

Ở nồng độ rất cao, thường vượt 700 ppm, H2S có thể khiến nạn nhân mất ý thức chỉ sau một hoặc hai nhịp hít thở. Trong lĩnh vực an toàn lao động, hiện tượng này được gọi là "hội chứng búa tạ ở lò mổ", mô tả tình trạng người tiếp xúc với khí độc gục xuống gần như ngay lập tức do trung tâm hô hấp bị tê liệt.

Từ vụ tai nạn nghiêm trọng tại Thanh Hóa, bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng nhấn mạnh H2S mới là nguyên nhân chính gây ngạt trong những trường hợp tương tự, thay vì khí metan như nhiều người vẫn lầm tưởng.

Chuyên gia cũng khuyến cáo mọi hầm biogas, bất kể được xây bằng gạch, composite hay phủ bạt HDPE, đều có nguy cơ tích tụ H2S ở mức nguy hiểm. Vì vậy, tuyệt đối không được dùng khứu giác để kiểm tra mức độ an toàn của hầm chứa.

Trước khi xuống các không gian kín như hầm biogas hay bể chứa chất thải, cần sử dụng thiết bị chuyên dụng để đo nồng độ khí, thực hiện thông gió cưỡng bức và trang bị đầy đủ mặt nạ có bình dưỡng khí độc lập cùng dây đai an toàn.

Đặc biệt, bác sĩ Hoàng nhấn mạnh không được tự ý xuống cứu người trong không gian kín nếu không có thiết bị bảo hộ chuyên dụng. Theo ông, hầm biogas cần được xem như một "lò phản ứng hóa học", nơi mọi hoạt động vận hành và cứu hộ đều phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy trình an toàn nhằm tránh lặp lại những thảm kịch đau lòng.