Sốt xuất huyết đổi chiều khó lường: Chu kỳ dịch ngắn lại, người lớn mắc nhiều hơn

Sốt xuất huyết Dengue từ lâu đã là bệnh truyền nhiễm lưu hành tại Việt Nam, với các đợt gia tăng theo mùa và tập trung chủ yếu ở trẻ em. Tuy nhiên, những số liệu mới nhất cho thấy bức tranh dịch tễ đang có nhiều thay đổi đáng chú ý. Không chỉ số ca mắc tăng nhanh, dịch bệnh còn có xu hướng diễn biến khó lường hơn, xuất hiện ở nhiều địa phương và ảnh hưởng đến mọi lứa tuổi.

Tại tọa đàm "Sốt xuất huyết Dengue: Những diễn biến khó lường tại Việt Nam" do Báo Sức khỏe và Đời sống phối hợp cùng các đơn vị liên quan tổ chức, các chuyên gia đã đưa ra nhiều cảnh báo về những thay đổi trong mô hình dịch tễ của căn bệnh này.

Khi sốt xuất huyết không còn theo mùa

Theo ông Võ Hải Sơn, Phó Cục trưởng Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế), trong 5 tháng đầu năm 2026, cả nước ghi nhận hơn 50.000 ca mắc sốt xuất huyết, tăng 2,5 lần so với cùng kỳ năm trước. Số trường hợp nặng phải nhập viện cũng gia tăng.

Nếu nhìn lại những năm gần đây, sốt xuất huyết vẫn là một trong những bệnh truyền nhiễm có gánh nặng lớn tại Việt Nam. Năm 2022 được ghi nhận là đỉnh dịch với khoảng 371.000 ca mắc. Những năm còn lại, trung bình mỗi năm ghi nhận khoảng 150.000 ca.

Tuy nhiên, điều khiến giới chuyên môn quan ngại hiện nay không chỉ là số lượng ca bệnh mà là xu hướng thay đổi của dịch.

Theo ông Sơn, chu kỳ bùng phát dịch đang có xu hướng ngắn lại. Bên cạnh đó, dịch bệnh không còn tuân theo quy luật mùa vụ như trước đây. Thực tế, số ca mắc vào cuối năm 2025 vẫn duy trì ở mức cao thay vì giảm mạnh như thường thấy.

Diễn biến này cho thấy việc dự báo thời điểm bùng phát dịch ngày càng trở nên khó khăn hơn. Trong bối cảnh đó, các địa phương không chỉ đối mặt với nguy cơ dịch xuất hiện sớm hơn mà còn có thể phải duy trì trạng thái ứng phó trong thời gian dài hơn.

Một yếu tố khác được các chuyên gia lưu ý là tuýp huyết thanh DENV-2 hiện đang chiếm ưu thế. Đây được xem là yếu tố làm gia tăng nguy cơ xuất hiện các trường hợp bệnh diễn tiến nặng.

Người lớn trở thành nhóm nguy cơ mới

Bên cạnh sự thay đổi về thời điểm và quy luật xuất hiện dịch, nhóm đối tượng mắc bệnh cũng đang có sự dịch chuyển rõ rệt.

Theo PGS.TS Nguyễn Thanh Hùng, Phó Chủ tịch Hội Nhi khoa Việt Nam, nếu hơn 10 năm trước, khoảng 60-70% ca sốt xuất huyết tại khu vực phía Nam là trẻ em dưới 15 tuổi thì hiện nay tỷ lệ mắc giữa trẻ em và người lớn gần như tương đương.

Sự thay đổi này cho thấy sốt xuất huyết không còn là bệnh chủ yếu ở trẻ em như nhận thức phổ biến trước đây.

Điều đó đồng nghĩa với việc nguy cơ mắc bệnh hiện diện ở mọi thành viên trong gia đình. Từ trẻ nhỏ, thanh niên, người lao động đến người cao tuổi đều có thể trở thành đối tượng mắc bệnh nếu không có các biện pháp phòng ngừa phù hợp.

Xu hướng này cũng đặt ra yêu cầu mới đối với công tác truyền thông sức khỏe. Thay vì chỉ tập trung vào nhóm trẻ em và phụ huynh, các thông điệp phòng bệnh cần hướng tới toàn bộ cộng đồng, nhất là nhóm người trưởng thành vốn thường có tâm lý chủ quan hơn với sốt xuất huyết.

Theo các chuyên gia, việc nhận thức đầy đủ về nguy cơ mắc bệnh ở mọi lứa tuổi có ý nghĩa quan trọng trong phát hiện sớm và điều trị kịp thời, hạn chế các biến chứng nặng.

Nguy hiểm nhất khi người bệnh đã giảm sốt

Một trong những vấn đề được các chuyên gia đặc biệt nhấn mạnh là sự chủ quan của người dân đối với bệnh sốt xuất huyết.

Theo PGS.TS Nguyễn Thanh Hùng, nhiều người cho rằng khi hết sốt đồng nghĩa với việc bệnh đang thuyên giảm. Tuy nhiên, thực tế giai đoạn nguy hiểm nhất của sốt xuất huyết thường rơi vào ngày thứ 3 đến ngày thứ 5, khi người bệnh bắt đầu giảm sốt.

Đây là thời điểm có thể xuất hiện các biến chứng nặng nếu không được theo dõi sát và xử trí kịp thời.

Không ít trường hợp nhập viện muộn do chủ quan hoặc tự điều trị tại nhà dẫn đến hậu quả nghiêm trọng. Theo các chuyên gia, những ca sốt xuất huyết nặng phải lọc máu, thở máy có thể tiêu tốn hàng trăm triệu đồng chi phí điều trị, cá biệt lên tới 500-600 triệu đồng mỗi trường hợp.

Thậm chí, đã có những gia đình phải đối mặt với mất mát lớn khi người bệnh không được phát hiện và điều trị kịp thời.

Những thực tế này cho thấy sốt xuất huyết không chỉ là vấn đề sức khỏe mà còn kéo theo gánh nặng kinh tế đáng kể đối với người bệnh và gia đình.

Từ kiểm soát muỗi đến kỳ vọng vắc-xin

Trong bối cảnh mô hình dịch tễ đang thay đổi, các chuyên gia cho rằng việc kiểm soát muỗi truyền bệnh vẫn là nền tảng trong phòng chống sốt xuất huyết.

Các biện pháp như loại bỏ nơi sinh sản của muỗi, vệ sinh môi trường, diệt lăng quăng, bọ gậy và nâng cao nhận thức cộng đồng tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc giảm nguy cơ lây truyền bệnh.

Tuy nhiên, trước những diễn biến ngày càng khó lường của dịch bệnh, nhiều chuyên gia nhận định cần bổ sung thêm các giải pháp dự phòng mới.

Tại tọa đàm, vắc-xin được xem là một trong những công cụ có thể góp phần giảm nguy cơ mắc bệnh và giảm tỷ lệ diễn tiến nặng.

Theo ông Võ Hải Sơn, ngành y tế đang nghiên cứu triển khai thí điểm tiêm vắc-xin sốt xuất huyết tại một số địa phương nhằm đánh giá hiệu quả trước khi xem xét khả năng đưa vào Chương trình Tiêm chủng mở rộng.

Trong khi đó, Angela Pratt nhận định biến đổi khí hậu, đô thị hóa nhanh và diễn biến dịch bệnh khó dự báo là ba yếu tố chính đang làm thay đổi mô hình dịch tễ của sốt xuất huyết, đồng thời tạo thêm áp lực đối với hệ thống y tế.

Theo đại diện WHO, để hướng tới mục tiêu không còn ca tử vong do sốt xuất huyết Dengue vào năm 2030, cần thu hẹp khoảng cách giữa nhận thức và hành động, đồng thời tăng cường năng lực của hệ thống y tế trong phòng chống và điều trị bệnh.

Những tín hiệu được ghi nhận trong năm 2026 cho thấy sốt xuất huyết đang bước vào giai đoạn có nhiều biến động về dịch tễ. Khi dịch không còn tuân theo quy luật cũ và đối tượng nguy cơ ngày càng mở rộng, yêu cầu đặt ra không chỉ là điều trị hiệu quả hơn mà còn phải chủ động phòng ngừa bằng nhiều giải pháp đồng bộ, từ kiểm soát véc-tơ truyền bệnh đến các công cụ dự phòng mới như vắc-xin.