Sợ bệnh, sợ tốn tiền, nhiều người bỏ lỡ "thời điểm vàng" chữa bệnh

Nỗi sợ phát hiện bệnh, áp lực về chi phí hay sự chủ quan khi cơ thể chưa có biểu hiện bất thường khiến không ít người chần chừ khám sức khỏe định kỳ. Theo các chuyên gia, đây là một trong những nguyên nhân khiến nhiều bệnh chỉ được phát hiện khi đã qua giai đoạn điều trị hiệu quả nhất.

Anh Nguyễn Văn Tuấn (34 tuổi, Hà Nội), nhân viên công nghệ, từng tin rằng mình có sức khỏe tốt. Mỗi sáng anh chạy bộ 5 km, cuối tuần chơi thể thao, hạn chế rượu bia và gần như không phải đến bệnh viện.

Dù công ty tổ chức khám sức khỏe định kỳ, anh chỉ thực hiện các xét nghiệm bắt buộc, từ chối các gói tầm soát chuyên sâu vì cho rằng chưa cần thiết.

Đầu năm nay, anh bắt đầu xuất hiện những cơn đau âm ỉ vùng bụng. Nghĩ chỉ bị rối loạn tiêu hóa, anh tự mua thuốc điều trị. Chỉ đến khi sụt gần 8 kg trong hai tháng, anh mới đi khám và được chẩn đoán mắc ung thư đại trực tràng ở giai đoạn đã tiến triển.

Điều khiến anh tiếc nuối không chỉ là căn bệnh mà còn là suy nghĩ nếu tầm soát sớm hơn, mọi chuyện có thể đã khác. "Tôi luôn nghĩ bệnh nặng sẽ không tìm đến người sống lành mạnh. Hóa ra lối sống tốt chỉ giúp giảm nguy cơ, chứ không phải tấm vé miễn trừ", anh chia sẻ.

Sau ca phẫu thuật và nhiều đợt điều trị, anh thường xuyên nhắc bạn bè đừng lấy cảm giác khỏe mạnh hiện tại để đánh đổi cơ hội phát hiện bệnh từ sớm.

Chị Thanh Hương (46 tuổi, TP.HCM) cũng từng nhiều lần nhận được tin nhắn mời tầm soát ung thư vú nhưng đều bỏ qua.

Nguyên nhân không phải vì quá bận mà vì nỗi sợ. Chị từng chứng kiến chị gái qua đời vì ung thư sau nhiều năm chạy chữa, gia đình phải bán nhà để trang trải viện phí. Ký ức đó khiến mỗi lần nghĩ đến việc tầm soát, chị lại tự nhủ nếu phát hiện bệnh thì chỉ càng thêm gánh nặng.

Nỗi lo ấy kéo dài cho đến khi chị vô tình phát hiện một khối cứng ở ngực và buộc phải đến bệnh viện. May mắn, khối u được xác định ở giai đoạn sớm với tiên lượng điều trị tích cực.

Nghe bác sĩ giải thích, chị bật khóc vì nhận ra điều mình né tránh suốt nhiều năm lại chính là cơ hội giúp giảm chi phí điều trị và tăng khả năng chữa khỏi. "Tôi từng nghĩ không biết sẽ đỡ sợ hơn. Bây giờ mới hiểu, biết sớm mới là cách bảo vệ mình và những người mình yêu", chị nói.

Theo PGS.TS Đỗ Văn Dũng, nguyên Trưởng khoa Y tế công cộng, Đại học Y Dược TP.HCM, tâm lý ngại khám sức khỏe không xuất hiện ngẫu nhiên mà hình thành từ nhiều trải nghiệm và nỗi lo tích tụ theo thời gian.

Một nguyên nhân là nhiều người từng có trải nghiệm chưa tích cực khi tiếp cận dịch vụ y tế như thủ tục rườm rà, thời gian chờ đợi kéo dài hoặc áp lực về chi phí. Những trải nghiệm này dần trở thành rào cản tâm lý, khiến họ e ngại mỗi khi nghĩ đến việc đi khám.

Nguyên nhân khác là nỗi sợ phải đối diện với một chẩn đoán nghiêm trọng. Với nhiều người, phát hiện bệnh đồng nghĩa với nguy cơ công việc bị gián đoạn, tài chính bị ảnh hưởng, thậm chí tác động đến cuộc sống gia đình và các mối quan hệ.

Theo PGS Dũng, nhiều người lựa chọn trì hoãn với suy nghĩ "không biết sẽ đỡ lo hơn". Đây là cơ chế tự bảo vệ tâm lý khá phổ biến nhưng cũng có thể khiến người bệnh đánh mất cơ hội điều trị ở giai đoạn sớm.

Ông cũng lưu ý rằng cùng với sự phát triển của công nghệ, nhiều người có xu hướng tìm kiếm triệu chứng trên mạng xã hội hoặc sử dụng các công cụ trí tuệ nhân tạo để tự chẩn đoán thay vì đến cơ sở y tế.

Dù thuận tiện, những nguồn thông tin này không thể thay thế bác sĩ vì không được xây dựng dựa trên tình trạng sức khỏe, tiền sử bệnh hay kết quả xét nghiệm của từng cá nhân. Điều đó có thể dẫn đến hiểu sai triệu chứng hoặc bỏ sót những bệnh lý nguy hiểm.

Theo các chuyên gia, việc trì hoãn khám chữa bệnh không chỉ khiến bệnh tiến triển nặng hơn, chi phí điều trị tăng lên mà còn góp phần khiến nhiều bệnh mạn tính được phát hiện ở độ tuổi ngày càng trẻ.

Bác sĩ Đoàn Dư Mạnh, Phó Giám đốc Trung tâm Tim mạch và Đột quỵ Quốc tế, Bệnh viện Đa khoa Phương Đông, cho rằng nhiều người Việt vẫn giữ thói quen chỉ đi khám khi cơ thể đã xuất hiện triệu chứng rõ rệt.

Theo bác sĩ, người dân thường phản ứng rất nhanh với các biểu hiện cấp tính như sốt cao hay khó thở nhưng lại chủ quan với những bệnh mạn tính diễn tiến âm thầm. Khi tìm đến bệnh viện, nhiều trường hợp đã xuất hiện biến chứng và đánh mất thời điểm vàng trong điều trị.

Tăng huyết áp là một ví dụ điển hình. Căn bệnh này có thể diễn tiến trong nhiều năm mà hầu như không gây triệu chứng rõ ràng, nhưng vẫn âm thầm làm tổn thương tim, não, thận và hệ mạch máu. Không ít người chỉ phát hiện khi đã xảy ra đột quỵ, nhồi máu cơ tim hoặc suy tim.

Giới chuyên môn ví khám sức khỏe định kỳ như một "tấm khiên" bảo vệ cơ thể. Hiệp hội Tim mạch Mỹ khuyến cáo người từ 18 tuổi nên kiểm tra huyết áp thường xuyên để phát hiện sớm các yếu tố nguy cơ. Nhiều nghiên cứu cũng cho thấy tầm soát sớm giúp giảm đáng kể chi phí điều trị, nâng cao hiệu quả chữa bệnh và cải thiện khả năng sống còn ở nhiều bệnh lý nguy hiểm.

Theo các chuyên gia, bệnh tật không biến mất chỉ vì con người né tránh. Một lần khám sức khỏe định kỳ có thể mang lại sự yên tâm nếu cơ thể khỏe mạnh, hoặc mở ra cơ hội điều trị khi bệnh còn ở giai đoạn sớm. Trong cả hai trường hợp, người được hưởng lợi vẫn là chính mỗi người.