Mô hình "sở hữu kỳ nghỉ" khiến người cao tuổi mất cả chục tỷ đồng là gì?

Mới đây, series phim tài liệu VTV Đặc biệt mang tên Bẫy 2 - Cạm bẫy từ các hợp đồng kỳ nghỉ đã phát sóng hai tập đầu tiên là Kỳ nghỉ bị đánh tráo và Không lối thoát. Bộ phim đã phản ánh chân thực những câu chuyện nhức nhối xung quanh mô hình này, nơi nhiều người cao tuổi bỗng chốc trở thành nạn nhân của các chiêu trò hứa hẹn nghỉ dưỡng và đầu tư sinh lời.  

Chiêu thức tiếp cận của các doanh nghiệp thường bắt đầu bằng những cuộc gọi mời nhận quà miễn phí, tặng kỳ nghỉ cao cấp hoặc tham gia các buổi hội thảo, sự kiện giới thiệu sản phẩm. Tại đây, khách hàng từ 70 đến 80 tuổi được vẽ nên viễn cảnh về những chuyến nghỉ dưỡng thông minh, đẳng cấp và siêu tiết kiệm. Không dừng lại ở đó, các hợp đồng này còn được quảng bá như một kênh đầu tư sinh lời hấp dẫn thông qua hoạt động chuyển nhượng.

Nhiều người lớn tuổi khi sở hữu nhiều thẻ kỳ nghỉ nhưng không dùng đến đã tiếp tục sập bẫy khi được mời chào bán lại hợp đồng với mức giá cao gấp nhiều lần giá gốc. Tuy nhiên, để hiện thực hóa giấc mơ chuyển nhượng này, họ buộc phải đóng thêm các khoản phí giữ chỗ hoặc tiền đặt cọc lên tới hàng trăm triệu, thậm chí hàng tỷ đồng. Thay vì nhận được tiền thanh lý, các nạn nhân lại bị cuốn vào vòng xoáy ký thêm nhiều hợp đồng mới.  

Hệ lụy từ những chiếc bẫy tinh vi này là vô cùng thảm khốc. Khi tâm lý xem "sở hữu kỳ nghỉ" là một loại tài sản tăng giá theo thời gian hình thành, thị trường nhanh chóng bùng nổ với sự tham gia của vô số doanh nghiệp cùng các cuộc gọi tiếp thị quấy rầy liên tục. Trên thực tế, nhiều dự án khu nghỉ dưỡng vẫn chỉ nằm trên giấy hoặc đang trong quá trình triển khai, còn việc bán lại hay chuyển nhượng hợp đồng thực chất lại vô cùng gian nan. 

Nhiều người cao tuổi đã rơi vào cảnh "tiền mất tật mang", có trường hợp sở hữu tới 74 hợp đồng với số tiền thiệt hại lên đến gần 20 tỷ đồng. Để có tiền đóng theo các cam kết chuyển nhượng với kỳ vọng sẽ nhận lại khoản tiền lớn hơn trong tương lai, không ít cụ già đã phải bán sạch vàng bạc, trang sức, thậm chí là cầm cố sổ đỏ, vay mượn người thân và ngân hàng. 

 Về bản chất, "sở hữu kỳ nghỉ" là mô hình xuất hiện từ năm 1960 tại châu Âu với mục đích ban đầu là giúp tiết kiệm chi phí cho các kỳ nghỉ dài hạn, sau đó phát triển thành thị trường trị giá hàng chục tỷ USD trên toàn cầu. Loại hình này bùng nổ mạnh mẽ tại Việt Nam trong khoảng một thập kỷ trở lại đây, đặc biệt là giai đoạn sau đại dịch COVID-19. 

Khách hàng chỉ cần chi trả một khoản tiền lớn một lần, thường dao động từ 10.000 đến 40.000 USD, để mua quyền sử dụng một bất động sản nghỉ dưỡng trong một khoảng thời gian nhất định mỗi năm thay vì sở hữu toàn bộ tài sản. Bên cạnh chi phí gốc, người mua còn phải gánh thêm các khoản phí thường niên như quản lý, vận hành và bảo trì trong suốt thời hạn hợp đồng kéo dài từ vài năm, vài chục năm, cho đến 80 năm.  

Theo các tài liệu pháp lý quốc tế, mô hình này được chia thành nhiều dạng khác nhau. Xét về hình thức pháp lý, sản phẩm gồm hai loại chính là Deeded timeshare (sở hữu có sổ đỏ, cho phép người mua có phần tài sản thực để bán lại hoặc thừa kế) và Right-to-use timeshare (quyền sử dụng có thời hạn, mọi quyền lợi sẽ trả về cho chủ resort khi hết hạn và không có tài sản thực). 

Về cách thức sử dụng, thị trường chia thành ba dạng là Fixed week (nghỉ đúng một tuần cố định mỗi năm), Floating week (linh hoạt chọn tuần trong một mùa nhất định dựa trên tình trạng phòng trống) và Points-based (hệ thống tích điểm để đặt phòng trong cùng mạng lưới, dù linh hoạt hơn nhưng lại phát sinh nhiều loại phí). Ngoài ra, mô hình này còn được các tập đoàn khách sạn lớn đóng gói dưới một cái tên cao cấp hơn là vacation club (câu lạc bộ nghỉ dưỡng).  

Các chuyên gia cảnh báo rằng "sở hữu kỳ nghỉ" là một sản phẩm vô cùng phức tạp, đòi hỏi người tiêu dùng phải nghiên cứu thật kỹ các điều khoản hợp đồng cũng như đánh giá toàn bộ chi phí phát sinh dài hạn. Thực trạng đáng báo động là phần lớn khách hàng xuống tiền khi chưa hiểu rõ quyền lợi, nghĩa vụ và các hạn chế đi kèm. 

Tại nhiều quốc gia, người mua thường xuyên phải đối mặt với các vấn đề nhức nhối như phí duy trì hàng năm tăng phi mã, không thể đặt phòng theo nhu cầu, khó cho thuê lại hoặc chuyển nhượng. Đặc biệt, việc chấm dứt hoặc hủy bỏ hợp đồng sau khi ký kết hiện là một trong những nguyên nhân hàng đầu làm phát sinh các vụ tranh chấp và khiếu nại gay gắt nhất trên thế giới.  

Để kiểm soát hoạt động này và bảo vệ quyền lợi chặt chẽ cho người tiêu dùng, nhiều quốc gia đã ban hành các quy định pháp luật riêng biệt. Theo đó, luật pháp quốc tế cho phép người mua có quyền chấm dứt hợp đồng vô điều kiện trong một khoảng thời gian cân nhắc nhất định mà không phải chịu bất kỳ chi phí nào. 

Đồng thời, các doanh nghiệp bị nghiêm cấm yêu cầu khách hàng thanh toán trước khi hết thời hạn cân nhắc này, và bắt buộc phải thiết lập cơ chế ký quỹ hoặc các biện pháp bảo đảm tài chính nhằm hoàn trả tiền đầy đủ cho khách hàng khi họ có nhu cầu rút khỏi hợp đồng.