Cảnh báo: 5 "sát thủ" khiến phổi "nát" nhanh hơn cả thuốc lá mà giới trẻ thường xem nhẹ

Tiến sĩ Lưu Kiến Sinh, chuyên gia ung bướu lâm sàng, cho biết hút thuốc vẫn là yếu tố nguy cơ lớn nhất gây các bệnh lý phổi, từ viêm phế quản mạn, COPD đến ung thư phổi. Tuy nhiên, thực tế lâm sàng ghi nhận nhiều người chưa từng hút thuốc vẫn phát hiện tổn thương phổi khi kiểm tra sức khỏe.

Theo GLOBOCAN 2022, mỗi năm có hơn 2,4 triệu ca ung thư phổi mới và khoảng 1,8 triệu ca tử vong, cao nhất trong các loại ung thư. Xu hướng mắc bệnh ở người trẻ đang gia tăng rõ rệt. Một nghiên cứu tại Đài Loan cho thấy tỷ lệ mắc ung thư phổi ở người trẻ tăng từ 20–35%, trong khi BMJ Open cũng ghi nhận số ca ung thư phổi ở người không hút thuốc tăng đáng kể trong giai đoạn 2009–2020, đặc biệt ở phụ nữ và người trẻ tuổi.

Dưới đây là 5 thói quen phổ biến nhưng có thể âm thầm phá hủy lá phổi mà nhiều người không hề hay biết:

1. Xem thường khói thuốc thụ động

Khói thuốc không chỉ ảnh hưởng người hút mà còn lan trong không gian kín, bám vào quần áo, rèm cửa và tồn tại trong thời gian dài. Khi hít phải, cơ thể đưa vào phổi hàng nghìn hóa chất độc hại, trong đó có nhiều chất gây ung thư.

Các hạt cực nhỏ trong khói thuốc có thể đi sâu đến phế nang, gây viêm kéo dài và làm tổn thương cấu trúc phổi. Theo thời gian, mô phổi mất độ đàn hồi, tạo điều kiện cho bệnh mạn tính phát triển một cách âm thầm.

2. Nấu ăn trong môi trường thiếu thông gió

Khi dầu mỡ được đun nóng, đặc biệt trong quá trình chiên rán, nhiều hợp chất oxy hóa và aldehyde có thể phát sinh, gây kích ứng đường hô hấp. Nếu bếp không có hệ thống hút mùi tốt, các chất này sẽ tích tụ trong không khí và được hít vào phổi mỗi ngày.

Nhiều nghiên cứu tại châu Á cho thấy phụ nữ không hút thuốc nhưng thường xuyên tiếp xúc khói bếp có nguy cơ ung thư phổi cao hơn. Việc tiếp xúc kéo dài cũng có thể dẫn đến viêm phế quản mạn và suy giảm chức năng hô hấp.

3. Ra ngoài nhưng không bảo vệ đường hô hấp

Bụi mịn có kích thước rất nhỏ, dễ vượt qua hàng rào bảo vệ tự nhiên của mũi và xâm nhập sâu vào phổi. Khi tích tụ, cơ thể sẽ kích hoạt phản ứng viêm để loại bỏ, nhưng viêm kéo dài lại gây tổn thương mô phổi.

Các nghiên cứu còn cho thấy ô nhiễm không khí có thể thúc đẩy sự phát triển của tế bào mang đột biến EGFR, làm tăng nguy cơ ung thư phổi. Vì vậy, nhiều chuyên gia ví ô nhiễm không khí như “thuốc lá vô hình”.

4. Chủ quan với yếu tố di truyền và tiền sử gia đình

Đột biến EGFR xuất hiện ở khoảng một nửa bệnh nhân ung thư biểu mô tuyến phổi tại châu Á. Khi các gen kiểm soát sự tăng trưởng tế bào bị rối loạn, tế bào có thể phát triển mất kiểm soát ngay cả khi không có tác nhân rõ ràng.

Nếu gia đình từng có người mắc ung thư phổi, nguy cơ không hề nhỏ. Tuy nhiên, nhiều người trẻ thường cho rằng bệnh di truyền chỉ xuất hiện khi lớn tuổi nên dễ bỏ qua các dấu hiệu cảnh báo sớm.

5. Sống trong không gian kín và ít vận động

Môi trường thiếu thông khí khiến bụi, vi khuẩn và các hợp chất bay hơi tích tụ lâu hơn. Trong khi đó, lối sống ít vận động làm giảm dung tích phổi, suy giảm khả năng trao đổi oxy và làm yếu hệ miễn dịch đường hô hấp.

Ngược lại, vận động thường xuyên giúp tăng thông khí phổi, hỗ trợ loại bỏ các chất kích thích và duy trì độ đàn hồi của mô phổi.