Từ Pokémon Go đến chiến trường: Dữ liệu người chơi bất ngờ góp phần huấn luyện AI cho drone quân sự

Ra mắt từ năm 2016, Pokémon Go nhanh chóng trở thành hiện tượng toàn cầu khi kết hợp thế giới thực với công nghệ thực tế tăng cường, cho phép người chơi sử dụng điện thoại để tìm kiếm và thu phục các Pokémon xuất hiện tại nhiều địa điểm khác nhau. Chỉ sau vài năm, trò chơi đã ghi nhận hơn 800 triệu lượt tải xuống trên toàn thế giới.

Đến năm 2021, nhà phát triển bổ sung tính năng quét các địa điểm thực tế để nhận phần thưởng trong game thông qua hệ thống PokéStops. Người chơi tham gia hoàn toàn tự nguyện, sử dụng thiết bị của mình để ghi lại hình ảnh và tải dữ liệu lên hệ thống.

Trước khi bán mảng trò chơi điện tử vào năm 2025, Niantic đã thu thập một lượng lớn dữ liệu quét không gian từ người dùng. Những dữ liệu lịch sử này sau đó được dùng để đào tạo các mô hình AI có khả năng nhận diện và phân tích môi trường thực tế.

Theo thông tin được đề cập trong một báo cáo của DroneXL, công nghệ này hiện có thể đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ máy bay không người lái xác định vị trí và di chuyển tại những khu vực không thể sử dụng tín hiệu GPS.

Cuối năm ngoái, Niantic Spatial – đơn vị được tách ra từ Niantic – công bố hợp tác với Vantor, công ty chuyên phát triển phần mềm nhận diện không gian dành cho drone, trong đó có những thiết bị được sử dụng bởi một số lực lượng quân sự. Mục tiêu của sự hợp tác là giúp các phương tiện bay không người lái điều hướng và phối hợp hiệu quả hơn tại các khu vực chiến sự hoặc môi trường bị gián đoạn tín hiệu định vị.

Cả Niantic Spatial và Vantor đều khẳng định các dữ liệu quét thực tế do người chơi Pokémon Go cung cấp không được chuyển giao trực tiếp cho đối tác. Tuy nhiên, những dữ liệu này đã được sử dụng để huấn luyện các mô hình nền tảng mà công ty phát triển trước đó.

Đại diện Niantic Spatial cho biết các bản quét thực tế tăng cường được gửi lên hoàn toàn dựa trên sự tự nguyện của người dùng và tuân theo các điều khoản dịch vụ cũng như chính sách bảo mật hiện hành tại thời điểm thu thập. Công ty cũng nhấn mạnh mối quan hệ hợp tác với Vantor hiện vẫn đang trong giai đoạn đầu.

Dù vậy, thông tin trên đã làm dấy lên những lo ngại từ giới chuyên gia. Ông Tom Sulston, cố vấn chính sách công nghệ, cho rằng việc dữ liệu dân sự được ứng dụng cho các mục đích quân sự là vấn đề cần được quan tâm nghiêm túc. Theo ông, dù các điều khoản pháp lý có thể đề cập đến việc sử dụng dữ liệu, phần lớn người dùng khó có khả năng đọc kỹ những tài liệu dài và phức tạp chỉ để tham gia một trò chơi giải trí.

Ông cũng cảnh báo rằng nhiều dịch vụ miễn phí trên môi trường số thực chất xem dữ liệu người dùng là tài sản có giá trị, thay vì coi người dùng đơn thuần là khách hàng.

Trong khi đó, Tiến sĩ Rob Nicholls từ Trung tâm AI, Niềm tin và Quản trị thuộc Đại học Sydney nhận định đây có thể chỉ là một ví dụ trong số nhiều trường hợp dữ liệu thu thập từ các ứng dụng được sử dụng theo những cách mà người dùng không lường trước.

Ông dẫn lại trường hợp dữ liệu từ ứng dụng Strava từng bị khai thác để xác định vị trí các cơ sở quân sự, khiến nhiều lực lượng vũ trang trên thế giới phải ban hành quy định hạn chế sử dụng thiết bị có GPS hoặc tính năng chia sẻ vị trí.

Đáng chú ý, hồi tháng 2 năm nay, Vantor đã ký kết một hợp đồng có giá trị lên tới 217 triệu USD với Lục quân Mỹ nhằm cung cấp phần mềm phục vụ huấn luyện.

Về phía Niantic, công ty đã hoàn tất việc chuyển nhượng mảng trò chơi điện tử cho Scopely, doanh nghiệp thuộc sở hữu của Saudi Arabia, với giá trị thương vụ lên tới 3,5 tỷ USD trong năm 2025.

Câu chuyện từ Pokémon Go cho thấy những dữ liệu tưởng như chỉ phục vụ mục đích giải trí có thể mang lại giá trị vượt xa phạm vi ban đầu. Đồng thời, nó cũng đặt ra câu hỏi ngày càng lớn về quyền riêng tư, sự minh bạch trong việc sử dụng dữ liệu và ranh giới giữa công nghệ dân sự với các ứng dụng quân sự trong thời đại AI phát triển mạnh mẽ.