Sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo đang mở ra một thị trường hoàn toàn mới tại Trung Quốc, nơi nhiều người có thể kiếm tiền bằng cách cấp quyền sử dụng khuôn mặt cho các sản phẩm AI. Tuy nhiên, cùng với cơ hội là hàng loạt nguy cơ liên quan đến quyền riêng tư và quyền kiểm soát hình ảnh cá nhân.

Theo Rest of World, nhiều nền tảng trực tuyến tại Trung Quốc hiện cho phép người dùng bán quyền khai thác khuôn mặt của mình để phục vụ việc tạo nội dung bằng AI. Tùy theo phạm vi sử dụng và mức độ khai thác, mỗi người có thể nhận từ 15 đến 700 USD.

Người tham gia được quyền lựa chọn hình thức sử dụng hình ảnh của mình, từ quảng cáo truyền hình, trò chơi điện tử cho đến các bộ phim ngắn. Họ cũng tự quyết định mức giá dựa trên đặc điểm khuôn mặt, phạm vi cấp phép và số lần hình ảnh được sử dụng. Sau đó, các nền tảng sẽ xây dựng kho dữ liệu khuôn mặt, phân loại theo giới tính, độ tuổi hoặc đặc điểm ngoại hình để cung cấp cho các đơn vị sản xuất nội dung AI.

Mô hình này được xem là một giải pháp nhằm hạn chế tình trạng sử dụng trái phép hình ảnh cá nhân trong bối cảnh AI phát triển mạnh. Theo People’s Daily Online, hơn 95% trong tổng số 128.000 bộ phim ngắn phát hành tại Trung Quốc trong ba tháng đầu năm đều được sản xuất bằng công nghệ AI.

31-1785453721-cho-thue-khuon-mat-nghe-moi-thoi-ai-nhung-day-rui-ro
Một nền tảng mua bán, cấp phép sử dụng khuôn mặt tại Trung Quốc. Ảnh: Rest of World

Tuy nhiên, vấn đề vi phạm bản quyền hình ảnh vẫn diễn ra. Nền tảng Hongguo của ByteDance từng bị hai nhà sáng tạo nội dung tố cáo đã lấy và chỉnh sửa khuôn mặt của họ để đưa vào một bộ phim ngắn mà không có sự đồng ý. Tác phẩm này thu hút hơn 40 triệu lượt xem trước khi bị gỡ bỏ. Kể từ đầu năm 2026, ByteDance cũng đã xóa hơn 85.000 video có hành vi tái tạo trái phép khuôn mặt và giọng nói bằng AI trên các nền tảng của mình.

Trong bối cảnh đó, nhiều doanh nghiệp bắt đầu phát triển dịch vụ cấp phép sử dụng khuôn mặt. ActID là một trong những nền tảng mới hoạt động trong lĩnh vực này, cung cấp dịch vụ mua bán bản quyền hình ảnh, quản lý thỏa thuận cấp phép và theo dõi quá trình sử dụng. Ngoài ra, nền tảng còn hỗ trợ kết nối người dùng với luật sư khi phát sinh tranh chấp pháp lý.

Kể từ khi ra mắt vào tháng 3, ActID đã thu hút khoảng 800 người đăng ký, trong đó có 300 người đồng ý cho phép sử dụng khuôn mặt trong các sản phẩm AI. Thành phần tham gia khá đa dạng, từ diễn viên quần chúng, người có sức ảnh hưởng trên mạng xã hội đến những người chưa từng hoạt động trong lĩnh vực nghệ thuật.

Theo doanh nghiệp này, đã có hai nhà sản xuất phim AI mua quyền sử dụng hình ảnh với mức giá từ 15 đến 74 USD cho mỗi khuôn mặt trong một tập phim.

Một doanh nghiệp khác là New Claw, có trụ sở tại Thành Đô, cũng chuyển hướng sang lĩnh vực cấp phép khuôn mặt sau khi hoạt động sản xuất nội dung truyền thống bị AI tác động mạnh từ cuối năm ngoái. Đại diện công ty cho biết việc mua quyền sử dụng khuôn mặt có chi phí thấp hơn nhiều so với thuê diễn viên trực tiếp, trong khi các bộ phim AI cũng không đòi hỏi khả năng diễn xuất quá cao. Hiện nền tảng này áp dụng mức giá khoảng 74 USD cho mỗi trường hợp cấp phép.

Dù vậy, các tranh cãi pháp lý vẫn chưa chấm dứt. Theo People’s Daily Online, hồi tháng 3, một bộ phim AI bị tố sử dụng hình ảnh của người nổi tiếng khi chưa được đồng ý. Sau đó, Tòa án Internet Bắc Kinh xác định việc sử dụng khuôn mặt người thật trong sản phẩm AI mà chưa có sự cho phép là hành vi trái pháp luật, kể cả khi hình ảnh đã được chỉnh sửa.

Theo luật sư Yile Deng tại Bắc Kinh, các nền tảng cấp phép mới chỉ là bước đầu trong việc hình thành khung pháp lý cho ngành công nghiệp nội dung AI và chưa thể giải quyết toàn bộ những rủi ro phát sinh.

Ông cho rằng khi dữ liệu khuôn mặt đã được đưa vào hệ sinh thái AI, người dùng rất khó kiểm soát cách hình ảnh của mình tiếp tục được sử dụng. Việc chỉnh sửa, hoán đổi khuôn mặt, thu thập dữ liệu hoặc sử dụng hình ảnh để huấn luyện AI vẫn có thể diễn ra ngoài phạm vi mong muốn.

Theo vị luật sư, điểm đáng lo ngại nhất là phạm vi cấp phép thường chưa được quy định rõ ràng. Người dùng không thể biết chính xác ai sẽ là bên cuối cùng sử dụng hình ảnh của mình cũng như mục đích cụ thể của việc khai thác đó.

Xu Fang, người mẫu 21 tuổi đến từ Thượng Hải, cũng bày tỏ lo ngại về vấn đề này. Anh cho biết bản thân không thể biết AI sẽ chỉnh sửa khuôn mặt của mình theo cách nào hoặc liệu hình ảnh có bị sử dụng trong những nội dung gây ảnh hưởng đến danh dự hay không. Trước đó, anh đã khởi kiện một thương hiệu thời trang Trung Quốc vì cáo buộc sử dụng khuôn mặt của mình khi chưa được cho phép.

Bảo Ngọc (SHTT)